Trái nghĩa với "tự ti" không phải là "tự tin"

 

Tự ti là thấy mình không đủ tốt. Làm được thì nghĩ chắc mình ăn may, hoặc ai mà chẳng làm được. Làm không được thì chắc chắn là lỗi của mình. Hay so sánh và luôn thua cuộc.

Trái nghĩa với tự ti là tự cao. Tin rằng mình giỏi hơn người. Hay khoe thành tích, thích được công nhận. Hay tranh luận thắng thua. Phải thắng thì mới vừa lòng.

Tự cao "nặng đô" hơn nữa là ái kỷ. Phải luôn được công nhận và ca ngợi để thấy mình vượt trội. Nổi giận và thô bạo nếu không được ca ngợi. Sẵn sàng thao túng người khác để khiến họ thấy họ nhỏ lại và nhìn thấy mình to lên.

Mà trạng thái nào thì cũng không phải là chân thật. 

Chân thật và cân bằng là trạng thái tự tin. Biết mình có giá trị nhưng không cần chứng minh chứng tỏ. Biết điểm mạnh điểm yếu của mình. Thấy mình đủ tốt và sẵn sàng học hỏi để tốt hơn. Không cần hạ thấp người khác. Không phụ thuộc nhiều vào lời khen chê. Cảm xúc ổn định, tâm thế bình thản. Có khả năng tôn trọng người khác.

Có điều là: con người ta thường hay dập dềnh giữa các trạng thái này. Có khi tự tin có khi không. Có khi bên ngoài tỏ ra tự tin nhưng bên trong thì chông chênh. Có khi cũng nổi điên khi bị chê trách. Có khi cũng giận hờn làm mình làm mẩy khi người yêu không ngưỡng mộ mình.

Cho nên cố gắng cân bằng được chừng nào thì hay chừng đó.

Nguyên lý ánh sáng: Ánh sáng của tự tin

 

Nếu mình giỏi hơn, mình sẽ tự tin hơn.

Nếu mình đẹp hơn, mình sẽ tự tin hơn.

Nếu mình có sự nghiệp, mình sẽ tự tin hơn.

Nếu mình có giá trị, mình sẽ tự tin hơn.

Tiếc rằng mình không giỏi, mình không đẹp, mình không có sự nghiệp rực rỡ, mình không tạo giá trị gì to tát.

Những suy nghĩ này như bóng tối. Bóng tối không cần mời. Nó thường xuyên ngự trị.

Chiến đấu với bóng tối là vô ích. Xua đuổi bóng tối là vô ích. Nhốt bóng tối lại là vô ích. Che đậy bóng tối là vô ích.

Cũng như việc mình cố để giỏi hơn, cố để đẹp hơn, cố để xây dựng sự nghiệp, cố để tạo thêm giá trị.... Là mình đang gồng lên chiến đấu với bóng tối.

Hoặc là mình tỏ ra tự tin, tỏ ra thông minh, tỏ ra sáng suốt, tỏ ra điềm tĩnh... Là mình đang gồng lên che giấu bóng tối.

Nhưng con người không phải là đối thủ của bóng tối. Chỉ có ánh sáng mới là đối trọng của bóng tối.

Ánh sáng của nhận thức, nhận ra giá trị của mình không chỉ nằm ở thành tích.

Ánh sáng của nhìn nhận, chấp nhận mình chưa hoàn hảo.

Ánh sáng của tôn trọng, tôn trọng chính bản thân mình.

Ánh sáng của bao dung, thôi trách bản thân vì những điều đã xảy ra.

Ánh sáng của yêu thương, nhìn vào nỗi đau của mình mà không phán xét.

Anh sáng của đủ đầy, thôi xem bản thân mình là một dự án cần sửa chữa.

Bóng tối của tự ti có khi vẫn còn đó, nhưng sẽ rút lui dần khi ánh sáng tràn vào. 

Không nhất thiết chiến đấu với nó.

Không nhất thiết gồng lên che giấu nó.

Thương mình trước. Được thương rồi sẽ tự tin hơn.

Từ ngữ nào mô tả cái chết của bạn?

 

Cái chết là sự tò mò lớn nhất của loài người. Không được làm thử, không được chia sẻ kinh nghiệm thực tế. Với nhiều người, đó là giây phút quan trọng nhất. Người ta hay nói là sống sao để chết được thanh thản, làm như cả cuộc đời phấn đấu chỉ để có được giây phút "này nọ" khi chết. Mà cũng đúng lắm. Tâm trạng của một người khi chết phản ánh cả cuộc đời người đó đã đi qua. Tiếng còi chung cuộc là tiếng còi quyết định.

Chọn cái chết cũng giống như là chọn ý nghĩa cho cuộc đời mình vậy.

Và đây là bộ từ điển, rảnh rảnh chọn một từ bỏ túi:

qua đời

từ trần

tạ thế

khuất

lìa đời

mất

quy tiên

băng hà

hi sinh

đi rồi

không còn nữa

về với ông bà

an nghỉ

yên nghỉ

về nơi chín suối

ngủ một giấc dài

hóa cát bụi

về với đất

tan vào hư vô

khép lại một kiếp người

buông tay trần thế

rời cõi tạm

trút hơi thở cuối cùng

chết

chết rồi

mất mạng

đi đời

tiêu đời

bỏ mạng

toang

xong phim

đi bụi

ngủm

tèo

chầu trời

chầu diêm vương

bay màu

chết toi

chết thảm

chết không toàn thây

vãng sinh

siêu thoát

trở về cõi vĩnh hằng

Sợ rơi vào hạnh phúc

Tôi có vài đứa bạn. Một số đứa luôn có người yêu, và cứ mỗi lần chia tay nó lại đau khổ rồi lại sốt sắng đi tìm người yêu mới.

Trong khi đó thì có vài đứa lại khá là thờ ơ. Lúc thì chúng nó than là buồn qúa, sao không có người yêu gì hết. Lúc thì chúng nó nói, kiếm người yêu ở đâu vậy, khó quá. Lúc thì chúng nó nói, tao đang muốn kiếm chồng, nhưng hổng có mối nào được hết.

Tâm sự kỹ hơn một chút, thì mấy đứa bạn này kiểu thấy chuyện tình cảm khó quá, mà lại rủi ro nữa. Yêu rồi chia tay buồn lắm. Nếu mình đang yêu mà người ta hết yêu thì sao. Đó là còn chưa nói đến hôn nhân. Nếu mình muốn ở lại mà người ta muốn đi thì sao. Thế thôi thà chia tay luôn từ đầu. Đi qua vui vẻ rồi đến lúc mất đi thì hụt hẫng. 

Tôi mới nhận ra rằng ai cũng thích hạnh phúc hết, nhưng vì sợ sự hụt hẫng (nếu có) mà đôi khi hông dám rơi vào hạnh phúc luôn. Thấy cơ hội đến thì chần chừ, hoặc là phải phân tích thật kỹ lưỡng để xác suất thành công thật là cao. Nhưng phàm cái gì làm mà không hết mình thì nó lại không được kết quả tốt, nên lại thành ra trục trặc. Thế là khó khăn lại củng cố khó khăn.

Nhưng xét ở khía cạnh khác thì họ lại là những người mạnh mẽ. Có thể sống tốt một mình mà không nhất thiết phải có ai. Họ nắm phần chủ động. Còn những đứa thuộc phe kia thì lúc vui sướng lúc khổ sở, dập dềnh như đi tàu lượn. Tại không thích một mình, hoặc sợ một mình.

Rốt cuộc thì ai cũng có một nỗi sợ nào đó. Nên thế giới này tạm chia thành 2 phe: phe thà chịu khổ chứ không chịu lỗ, và phe thà chịu lỗ chứ không chịu khổ. Chọn cái này là tại vì không thích cái kia, chứ chưa hẳn là do mình thực sự thích cái này.

Mà phe không chịu lỗ trông có vẻ đông hơn. :)

Không thể là ai khác

 

Mỗi người sinh ra đã có một "ID"

Thật kỳ diệu thay, người ta có thể xác định người này hay người kia bằng dấu vân tay. Dấu vân tay không trùng nhau, dù dân số loài người đã lên đến hàng tỷ.

Rồi mỗi người còn có số căn cước công dân, số hộ chiếu... Điều đó thể hiện ý chí của xã hội rằng một người cần phải là chính họ, không nên và không thể là ai khác.

Không được chọn hoàn cảnh để bắt đầu

Không ai được chọn cha mẹ, gia đình, gốc gác, quốc tịch, màu da, nhan sắc, tính tình, trí thông minh... và cả những hạn chế. Nếu ai đó mong muốn thay đổi, ước chi, phải chi mình không được (hay bị) sinh ra như thế, thì đó quả là một bài toán không lời giải.

Mỗi ngày trôi qua, người ta càng khác nhau hơn nữa. Thêm một sự khác nhau về trải nghiệm, nỗi đau, niềm vui, những suy nghĩ, những hành động, những lần vỡ vụn, những lần đứng lên... Lâu dần, mỗi người tích luỹ cho mình một phiên bản đặc biệt của kinh nghiệm sống, triết lý sống, nhân sinh quan, thế giới quan. 

Nếu ngay từ đầu, bạn không thể là ai khác, thì càng về sau, điều đó càng vĩnh viễn.

Mọi so sánh đều tương đối và nên có mục đích

Mọi người luôn có thể làm phép so sánh một cách tương đối. Cái này đúng hơn, người kia đẹp hơn, ai đó giỏi hơn... ở một khía cạnh nào đó. Điều quan trọng nhất đó là so sánh nhằm mục đích gì. Có những so sánh giúp ta thêm cảm hứng và động lực, nhưng cũng có những so sánh gây chán nản, bế tắc và buông xuôi. Cũng có những so sánh giúp ta hiểu được đúng vị trí và trạng thái của mình. Giống như việc đặt để quân cờ trên một bàn cờ, phải hết sức ý thức về ý nghĩa của mối tương quan.

Không sợ đánh mất chính mình

Khi bạn thay đổi rất nhiều để phát triển, bạn trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Khi bạn thoả hiệp những gía trị của bản thân để chạy theo một điều gì đó, sẽ có lúc bạn nhận ra mình đang rời xa bản thể. Bạn sẽ khó chịu, trăn trở. Rồi bạn xác quyết lại một lần nữa đâu là giá trị mà mình theo đuổi, và rồi bạn sẽ lại quay về. Mỗi lần như vậy, bạn lại trở thành phiên bản sâu sắc hơn của chính mình.

Khi tôi và chính mình xa nhau, đó là đau khổ. Khi tôi và chính mình ở bên nhau, đó là hạnh phúc.

ĐI QUA TUỔI 40 (9)

XUỐNG NÚI

Thiền viện của chúng tôi nằm ở bìa rừng, không phải ở trên núi. Nhưng chúng tôi thích gọi ngày tốt nghiệp của mình là “xuống núi” cho giống như trong phim kiếm hiệp.

Vào ngày thứ mười, chúng tôi thực hành thiền từ bi quán. Không còn quay vào bên trong như chín ngày trước, hôm nay chúng tôi hướng lòng yêu thương và biết ơn của mình ra bên ngoài, đến những người thân và cả những người không thân đang hiện diện xung quanh. Cũng vào ngày thứ mười, chúng tôi đã được phép nói chuyện lại, và các khoảng nghỉ giữa giờ cũng dài hơn một tí.

Vậy là 10 ngày sắp hết. Ngày mai chúng tôi mới trở về nhà, nhưng đến giờ này thì coi như thử thách đã vượt qua. Ai nấy đều cảm thấy tự hào và tận hưởng những giây phút còn lại trong niềm hân hoan.

Tôi và nhỏ bạn nhìn nhau cười. Hồi còn là sinh viên, nó là đứa ăn to nói lớn và nói rất nhiều. Tôi định hỏi nó mấy ngày qua không được nói thì thấy sao. Nhưng tôi chưa kịp hỏi thì nó đã nói luôn:

- Tao đã xin về vào ngày thứ ba nhưng thiền sư không cho mày ạ.

- Ha ha. Tao không ngạc nhiên. Nhưng tao ngạc nhiên là thấy mày ở đây.

- Tao đã tập thiền từ mấy năm nay rồi. Tuần vài tiếng ở tịnh xá. Nhưng vô đây ngồi hai ngày là tao chịu hết nổi. Tao nổi điên suốt. Người nó cứ nóng rần rần. Không biết ngồi đây chịu đựng để làm gì trong khi con ở nhà thì đang sốt. Đã vậy, nhỏ ngồi gần tao nó lại cựa quậy suốt, rồi nó hít hít, nó chép miệng, thế là tao lại điên lên.

Nó kể một hồi, xong tôi hỏi:

- Vậy điều gì mang mày đến đây?

- Mày nhớ ông Dũng không? Lớp mình ấy. Ông ấy là chồng tao.

- À, nhớ. Nhưng ông đó hồi đó cứ lầm lầm lì lì. Còn mày thì cứ lốp bốp.

- Đó. Sau đó tao với ổng quen nhau, mày thấy hay không? Còn khoá thiền này là ổng đi rồi, nên ổng giới thiệu cho tao. Mà thật ra thì tao cũng đang tìm hiểu phật pháp, nên tao cũng muốn đi.

Tôi chợt nghĩ đến ông bạn trai. Nhỏ bạn tôi được chồng khuyến khích đi, còn ông bạn trai tôi thì kịch liệt phản đối và đã giận dỗi chặn tin nhắn từ trước khi ngày 1 bắt đầu.

Nói chuyện bâng quơ một hồi, tôi hỏi nó:

- Vậy lúc mày ngồi thiền mày thấy gì?

- Tao thấy tiếc và bức bối mày ạ.

Rồi nó kể chuyện về khoảng thời gian 20 năm qua kể từ lúc ra trường. Nó đã lấy chồng, sinh con, và đi làm cùng một công ty cho đến giờ.

- Cùng một công ty? - tôi buột miệng hỏi lại.

Có một thoáng gì đó chạy qua trên mặt nó. Tôi mong đó không phải là vì câu hỏi của tôi. Nó trầm ngâm một tí, rồi nó nói tiếp:

- Là chuyện đó đó. Lúc ở nhà thì tao thấy chuyện ổn định cuộc sống là mục tiêu của đời mình, và tao luôn cố gắng để duy trì, dù nhiều khi cũng phải gồng lên. Nhưng vô ngồi thì nó cứ dâng lên cảm giác bức bối như con thú bị nhốt vậy.

Thấy tôi im lặng không nói gì, nó hỏi:

- Vậy còn mày, mày thấy gì?

Tôi vẫn còn ngẫm nghĩ về điều nó vừa nói. Một lúc sau, tôi mới trả lời nó:

- Tao thấy khó chịu và tự trách bản thân về chuyện tao đã làm xáo trộn cuộc đời tao quá nhiều. Tao đã đổi công việc nhiều lần, bao nhiêu lần tao không còn đếm nữa. Tao cũng vừa đổi chồng. Tao vừa đổi chỗ ở. Và tao đang phải xa con gái…

Mỗi lần nhắc đến con gái, cổ họng tôi lại nghẹn, làm tôi không thể nói gì thêm. 

Bạn tôi cũng im lặng. Hồi lâu sau nó nói:

- Tao nghĩ hôm nay tao với mày gặp nhau ở đây là do ông trời sắp đặt đó. Mày có tin không? Để cho hai cuộc đời trái ngược của tao với mày được phản chiếu vào nhau.

- Ừ, chắc vậy. Có những lúc tao cũng cảm thấy niềm tin mạnh mẽ như vậy. Những lúc đó tao thấy mình may mắn, vì có những chuyện tao hoàn toàn không biết làm gì tiếp, mà rồi thì nó lại xuất hiện một gợi ý nào đó, bằng cách này hay cách khác. Giống như có ai đó đã bí mật dàn xếp vậy. Một người luôn bảo vệ, yêu thương và sẽ không bỏ rơi mình.

Chúng tôi nói chuyện rất khuya. Đêm nay là đêm cuối cùng. Sáng mai chúng tôi sẽ dậy sớm hơn thường lệ để dọn dẹp, sau đó thực hành thiền buổi sáng và nghe thiền sư dặn dò lần cuối trước khi “xuống núi”.

Vào giờ ăn sáng, chúng tôi xuống nhà ăn và cười với từng người mình gặp. Ai ai cũng rạng ngời và nụ cười thì thường trực trên môi. 

Ban tổ chức đã sắp xếp xe để đưa thiền sinh về thành phố, ai cần thì đăng ký chỗ. Tôi nhớ đến chiếc tin nhắn bị trả lại 10 ngày trước. Thế là tôi đăng ký cho mình một chỗ. 

ĐI QUA TUỔI 40 (8)

 

NGÀY THỨ SÁU

Hồi còn nhỏ, thỉnh thoảng anh em tôi hay chơi trò chiếu tướng bọn kiến bằng kính lúp. Buổi trưa nắng, khi ánh mặt trời đang mạnh, chúng tôi dùng kính lúp để hội tụ tia sáng về một điểm, rồi dí điểm đó theo chú kiến đang bò. Sau một lúc, tia sáng đó có thể làm điên đảo một chú kiến. Thậm chí chú kiến có thể chết.

Từ cuối ngày thứ tư của khoá thiền, chúng tôi học làm chuyện đó: dùng ánh sáng của sự tập trung tâm trí để soi chiếu trên thân. Chúng tôi dịch chuyển điểm sáng đó qua từng nơi trên cơ thể. Tại mỗi nơi đều có một “chú kiến” nào đó đang bận rộn, đơn giản bởi vì toàn bộ các cơ quan trên thân thể không lúc nào dừng hoạt động.

Nửa ngày trôi qua, rồi một ngày, một ngày rưỡi. Chúng tôi dần thành thục hơn với tia sáng của mình. Nó bắt đầu có tác dụng lên các “chú kiến”.

Trong buổi sinh hoạt đầu khoá, thiền sư nói rằng hành trình mà chúng tôi sắp trải qua được ví như là một cuộc phẫu thuật tâm trên thân. Những cảm xúc mà ta trải qua đều biểu hiện ở đâu đó trên thân. Khi cảm xúc qua đi mà chưa kịp buông xả hết, nó để lại một nút thắt. Những cảm xúc bị phớt lờ, bị dồn nén trong quá khứ đã trở thành vô số nút thắt trong tiềm thức và trên thân thể. Nếu tia sáng của tỉnh thức đủ mạnh và sắc bén, nó sẽ chọc thủng và những nút thắt này sẽ bắt đầu bung ra. Cuộc giải phẫu bắt đầu.

Bây giờ là ngày thứ sáu. Từ hôm qua, đã có một vài phản ứng xảy ra trong thiền đường. Ai đó đã thấy khó thở và được dìu ra ngoài. Một ai đó khác đã khóc nấc, rồi cũng được đưa ra ngoài.  

Khác với những sự ngọ nguậy của những ngày đầu, ngày hôm nay tôi bắt đầu có những cơn giật một cách vô thức. Khi tia sáng chiếu tới một nơi nào đó đang bị căng, nó sẽ gây ra một cơn giật. Và những chỗ căng trên thân tôi thì nhiều vô kể. Có những cơn giật mạnh đến nỗi tôi có cảm giác là mình đã nhấc lên khỏi mặt sàn. Có những cú giật đẩy tôi vào một tư thế ngồi khác, khiến các cơ bị vặn và đau. Có những lúc tôi thấy giống như mình bị đưa vào một tư thế kỳ quặc nào đó. Tôi liền mở mắt và kiểm tra. Nhưng không, tư thế đó rất thẳng. Tôi dần dần hiểu ra rằng, tôi đang trải qua tiến trình điều chỉnh cơ khớp và dây chằng, một cách vật vã và gồm cả sự đau đớn chẳng khác nào vật lý trị liệu.

Trừ một vài trường hợp nhạy cảm đã bục phát từ hôm trước, ngày thứ sáu là ngày có nhiều sự chộn rộn nhất trên thiền đường, với những tiếng thút thít, tiếng thở mạnh, và vài đứa miệt mài sửa lưng như tôi.

Đến cuối ngày, những cơn giật của tôi bắt đầu nhẹ dần, căng tức ở chân đã giảm, và sự điều chỉnh đã bắt đầu dịch chuyển dần lên trên.