Quan sát loài vật để hiểu loài người

 

Loài người là động vật bậc cao, có nghĩa là cũng có liên hệ với các loài vật bậc thấp.

Vì thế mà khi chúng ta không thể thí nghiệm trên loài người, vì lý do đạo đức và tế nhị, thì chúng ta thí nghiệm lên động vật: ruồi giấm, chuột, khỉ... rồi suy ra kết quả trên loài người.

Quan sát đàn gà cũng không có vấn đề gì về đạo đức và tế nhị. Chỉ là chuyện tào lao trong lúc nằm đưa võng bên hiên nhà của ông bà.

ANH GÀ TRỐNG

Giới tính: đực.

Khi nó còn trẻ vừa bước ra đời, nó xấu xí kinh hồn. Lông trụi, mặt đỏ gay, gáy thì ngắc ngư. Suốt ngày đuổi theo gà mái, nhưng bọn gà mái thích đi theo mấy anh gà chững chạc hơn. Đang lúc mấy cô gà mái vui vầy với mấy anh đẹp mã đạo mạo thì gà trống choai chạy đến gây chút chú ý với cô gà mái, thế là bị đập, hoặc là bị phớt lờ. Gớm, hai anh chị kia chỉ nhìn nửa con mắt xong kéo nhau đi ra chỗ khác tâm tình tiếp.

Gà trống choai lại đỏ mặt tía tai, vừa quê vừa bực tức, thế mà đằng kia lại có thằng trống choai khác đang lăng xăng. Làm cái gì thế? Chi bằng đến dạy nó một bài học.

Năm tháng qua đi. Bây giờ anh đã trở thành giống như cái lão đạo mạo kia rồi. Bộ lông anh đẹp nhất làng. Mào của anh, dáng đi của anh, ánh mắt của anh, mọi thứ đều tỏ ra sự oai vệ.

Anh có một chiêu chưa bao giờ gây thất vọng: ga lăng với mấy cô gà mái bằng... đồ ăn. Anh gắp một miếng mồi vào mỏ của mình (có phải thực sự là đồ ăn hay chỉ là cọng rác, không quan trọng), giơ lên cho bọn gà mái thấy, rồi gõ gõ xuống đất, kêu lên cục cục một cách đầy hứng khởi, thế là cô gà mái thế nào cũng chạy đến. Trăm lần như một. Và rồi khi cổ đến, thì quan trọng gì cái đồ ăn đó. Anh sẽ xoè cánh xuống chân và de xung quanh cô gà mái, cho cổ biết tâm ý của mình. (Loài người học chiêu này của tôi và họ gọi nó là "ve vãn".) Chuyện gì đến sau đó cũng sẽ đến thôi.

Người ta nói đường yêu đương đi qua cái bao tử quả không sai. Mời ăn, hẹn đi ăn, hứa hẹn sẽ có ăn cả đời... chiêu này chưa bao giờ thất bại. Về chiêu thức, bạn có thực sự nắm được đồ ăn không, thì cũng hên xui lắm, bạn vẫn phải giả vờ như là thật thôi. 

Chuyện đó cũng không thực sự quan trọng, vì gà mái không thực sự cần ăn đồ ăn của gà trống. Tự kiếm ăn được mà, thậm chí kiếm đủ cho mười đứa con. Thực sự, chuyện "gà trống nuôi con" ấy, mỗi lần nó xảy ra là đều được coi là huyền thoại giữa đời thường.

CÔ GÀ MÁI

Giới tính: mái

Hồi thanh niên, gà trống xấu xí bao nhiêu thì gà mái mướt rượt bấy nhiêu. Vậy mà dần dần, cục diện thay đổi không cách gì đảo ngược. Mấy lão ngày càng đẹp mã, các chị ngày càng xơ xác. 

Chứ sao nữa. Đẻ xong loạt trứng đầu tiên, gà mái vào ổ nằm ấp 21 ngày. Suốt 21 ngày, gà mái bước xuống đi bộ, đi ăn có vài lần. Đến khi đàn con nở, người cổ đã nhẹ tênh. 

Xơ xác rồi. Ấy thế mà giờ phải nuôi một đàn con. Rồi còn phải bảo vệ chúng nữa. Cả xóm ai cũng ngán cô gà mái mẹ. Mới lơn tơn đi ngang, lỡ đi gần cổ hay đám con cổ, có ý gì đâu, vậy mà cổ phùng xoè bay vô đá, nhìn mặt cổ lúc đó thì quả là gớm.

Và chuyện này lặp lại suốt cuộc đời còn lại của cổ.

GÀ CHÍP HÔI

Giới tính: lộn xộn, không phân biệt

Bọn này không biết cha chúng là ai. Quan trọng gì. Ngày xưa ổng dụ bà mẹ bằng miếng mồi giả, hên lắm thì là miếng mồi thật nhưng cũng chẳng xơ múi được gì. 

Vì chẳng biết cha là ai nên mấy cô em gái sau này lại đôi khi này nọ ngay đúng ông cha của mình. Mà có quan trọng gì. Chỉ có điều là chuyện này không xảy ra với đám trai. Ờ thì ý là không có chuyện là đám trai sau này lại đi ra dụ dỗ nhầm trúng bà mẹ của mình. Các mẹ không làm thế. Bọn trai cũng không.

Mà cái xã hội loài gà này nó tồn tại bao đời như thế. Và chúng vẫn ổn.

Nhìn lại quý 1

SỰ KIỆN

Tháng 1: 

- Đi làm nửa tháng, nửa tháng nghỉ. 

- Một tuần sau, có mặt ở Đà Lạt để tham gia khoá thiền. Lúc mới đến, Đà Lạt rất lạnh. Nhưng từ ngày thứ hai trở đi, trời ấm dần. Đến ngày thứ tư, cây hoa đào bên sườn dốc bung nở. Rồi những cây kế bên cũng nở.

- Thiền sư của chúng tôi trông vẫn trẻ, vẫn ăn 1 bữa mỗi ngày trước 12 giờ trưa, và vẫn kín lịch. Tôi mà ăn ít được vậy thì đỡ biết bao.

- Lúc đó là trước Tết, ai cũng bận rộn nên chúng tôi không có nhiều người. Mỗi người được ở một phòng riêng, lại còn được giặt quần áo dùm nữa nên chẳng khác nào một chuyến nghỉ dưỡng miễn phí tại thành phố cao nguyên.

Tháng 2:

- “Xuống núi” và đi chơi tiếp đến tận 25 tết. Phải về vì xe cộ bắt đầu đông đúc.

- Ngạc nhiên thú vị vì Đà Lạt nhiều hoa đào đến vậy. Sắm liền 2 bộ áo dài. Năm nay bà con chơi lụa tơ tằm chứ không chơi gấm nữa. Và nhiều tà nhiều lớp. Nhờ vậy mà có thể chụp được hình giữa cái lạnh mùa tết.

- Mừng cho Nha Trang. Lần trước đến là lúc vừa hết dịch, vắng vẻ. Đoàn chúng tôi 500 đứa là coi như đi đâu cũng gặp đoàn mình. Năm nay thì khách Nha Trang rất đầy. Vô mấy cửa hàng bán quà mang về mới thấy VN có rất nhiều sản phẩm địa phương mà bình thường mình ít khi mua. Thấy khách Nga mua ầm ầm nên cũng mua vài hộp cao sao vàng kỷ niệm thời thơ ấu.

- Mừng cho Đại Nội Huế. Thấy giá vé cũng không rẻ mà khách du lịch cũng đông. Trải nghiệm tham quan chụp hình cũng văn minh hiện đại. Lần trước đi đại nội là lâu lắm rồi, chắc 20 năm.

- Hồi mấy năm trước mừng cho Đà Nẵng rồi nên nay không mừng nữa.

- Ăn Tết. Mừng cho quê mình nay rất nhiều hoa, nhiều đồ ăn và nhiều chỗ chụp hình.

- Bắt đầu 1 chiếc blog mới.

- Quen vài người bạn mới.

Tháng 3:

- Sau 2 tháng không động đậy cơ bắp (hy vọng lỏng ra được chút ít) thì tháng 3 bắt đầu vươn vai và đi tập lại và đăng ký mới, một loạt những bộ môn nhằm linh hoạt khớp xương.

- Đồng thời bắt đầu chương trình giảm đường, ngủ sớm dậy sớm.

- Đọc được vài cuốn sách về lịch sử và về các thiền sư (sư phụ của sư phụ và truy ngược lên 5 đời).

- Ăn tết hồi giáo (ké).

- Đi lớp doanh nghiệp với khách hàng quen thuộc.

- Khởi động chương trình trao đổi coaching trong cộng đồng.

- Họp nhóm Bức Tranh Cuộc Đời với nhóm bạn cùng tiến, thấy mấy em nhỏ đã làm được quá trời thứ trong 3 tháng qua, giật mình choàng tỉnh, mình mới ăn tết xong thôi mà.

ĐIỀU CÒN ĐỌNG LẠI

- Đang viral trên mạng là chuyện tình của thiền sư và công chúa kiếp trước, diễn ra lúc tôi đang tập bài Nữ Nhi Tình, là nhạc phim khúc Đường Tăng vượt ải mỹ nhân ở vương quốc nữ giới. Tự nhiên nghĩ, thầy mà từ chối thì buồn, giống như nữ vương. Còn thầy mà tới luôn thì… tè le như cô công chúa. Sao cửa nào cũng bế tắc quá, không có lối ra. Hay là thôi mình đừng có toan tính convert ai hết.

- Chuyện này cũng làm tôi nhớ lại cách đây ít năm, rõ là tôi có ghi vào trong bucket list của mình là muốn làm vườn thiền vào một lúc nào đó trong tương lai. Lúc đó tôi đã nghĩ rằng mình cần đi tìm một minh sư để dẫn thiền. Mặc dù tôi không có ý định convert ai hết, nhưng giờ tôi nhận ra: tìm minh sư khó dữ. Tự mình dẫn thiền luôn còn có chút ánh sáng hơn. 

- "Giang sơn dễ đổi bản tính khó dời" nhưng muốn dời cũng dời được. Khó dời là bởi vì bản tánh là tâm ý, nó rất là khó nắm bắt, và nó cứ vậy hoài không bắt được nó nên không sửa được. Nhưng có một con đường, dựa vào quy luật "thân tâm tương ứng". Nghĩa là mặc dù tâm nó thoăn thoắt không bắt được nhưng nó luôn có biểu hiện trên thân, kiểu như giận thì căng, thích thì rần rần... Căng, rần rần thì có thể nắm bắt được. Nó là mạch máu, là khí, là tế bào... vật lý. Nó tạo ra dòng năng lượng lên xuống, xáo trộn, theo cùng một kiểu, rồi mình phản ứng theo nó cùng một kiểu ấy, gây ra cái tánh tình, hễ đụng chuyện như vậy là sẽ hành xử như vậy. Muốn đổi tánh thì mình break khúc này ra, một là ổn định năng lượng, hai tỉnh táo không cuốn theo nó, thì cái tánh nó bớt đi, bớt đi.

- Đời rộng hơn khi chấp nhận mình dở. Do nhãn hiệu "học sinh giỏi" được dán lên một thời gian dài nên bị ghiền, làm gì cũng muốn làm giỏi, cái nào nhắm giỏi không nổi thì thôi khỏi, không làm, hoặc là cái nào thích thì cắm đầu làm cho giỏi cho bằng được. Nhưng mà những thứ mình giỏi thì đâu có nhiều. Giờ quen dần với chuyện làm "học sinh dở" rồi, nên có thể làm nhiều thứ hơn, một giám đốc dở, một thiền sinh dở, một đầu bếp dở, một học sinh dở, một người viết dở. Thấy đời giãn nở ra và nhẹ hơn nửa gánh.

- Rất nhiều sự đời nó không có nhị nguyên như toán học. Do thích học toán và logic nên quen lối suy nghĩ nếu đúng thì không sai, nếu hướng nội thì không hướng ngoại, nếu không phải nam thì là nữ, nếu không thích thì là ghét. Nhưng nhiều sự việc nó không phải là bên này hay bên kia, mà là nó nằm ở đâu trên 1 dải. Một người có thể hướng ngoại 51% và hướng nội 49%, cũng được gọi là hướng ngoại nhưng không thể nào giống như người hướng ngoại 99% và hướng nội 1%, trong khi đó đứa hướng ngoại 51% với đứa hướng nội 51% thì không khác nhau là mấy. Một người nam tính không có nghĩa là không có nữ tính, mà là bao nhiêu % nam tính và bao nhiêu % nữ tính. Nên thôi thì mình bỏ cái game dán nhãn người này là người tốt hay người xấu đi, nhiều khi hoài không biết dán cái nhãn nào cho đúng.

- Rảnh rỗi sinh nông nổi. Tại vì tay chân thì có thể rảnh chứ đầu óc thì không. Nó mà ngừng suy nghĩ thì cũng "có chuyện" chẳng khác nào tim ngừng đập, phổi ngừng thở và máu ngừng lưu thông. Bởi nó nhai nhai hoài nên phải kiếm những điều thiện lành để cho nó ăn, cho nó nhai, cho nó suy nghĩ, chứ rảnh thì nó sinh ra cái gì, ai mà biết được.

DỰ ĐỊNH SẮP TỚI

- Duy trì việc dậy sớm. Sau nhiều năm nói mãi nói mãi về việc dậy sớm thì bây giờ mới làm được có 1 tuần. Để ủng hộ chính mình, tôi đã đăng ký một lớp học online vào sáng sớm.

- Tôi muốn giảm 4 kilo. Tôi vẫn nhớ thời đó bước chân của mình nhẹ nhàng hơn bây giờ. Cần phải quay lại cái thời ít ăn ngọt, ít ăn đến no nê, ít ăn đêm, ít ghiền trà sữa....

- Đọc mớ sách đã mua, và nhớ đừng mua thêm sách mới nha.

- Nghỉ lễ (chứ không phải chơi lễ).

- Học bài thi đàng hoàng. (Đúng rồi, lớn rồi đừng có thi rớt như thời trẻ trâu.)

(Từ từ có gì nữa sẽ ghi lại tiếp.)

Lỡ rồi phanh không kịp

 

Buổi trưa, tôi luộc 1 đĩa đầy ghẹ bày lên bàn.

Đây là bữa trưa của tôi.

Ông kia thường không ăn ghẹ, vì lười lột vỏ. Nhưng nay thấy ngon quá, nên bưng cái tô đến xin. Ý là xin, nhưng mà nhờ lột sẵn á.

Tôi bảo ổng: Mấy con ghẹ này nhỏ híu hà, lột lâu lắm. Ông muốn ăn thì bữa sau ông đi mua ghẹ bự đi, rồi tôi lột cho.

Haha. Nhưng mà đó là câu trả lời mà tôi đã nghĩ ra trong lúc ngồi vừa ăn năn vừa ăn ghẹ.

Tại vì khi ổng đến xin, tôi đã chẳng hề nói vậy. Tôi đã trợn mắt lên và nói: "Khồng!!!"

Rồi ổng buồn bã đi kiếm cái khác ăn. Tôi vừa gặm mấy con ghẹ vừa hỏi mình: Sao mình sừng sộ vậy ta?

Uhm, thật ra thì tôi biết cái pattern này.

Về lý thuyết mà nói, thì cảm xúc tạo ra hành động. Tôi hét lên như vậy vì tôi thấy khó chịu. Chứ nếu không thì tôi đã nói được cái câu thông minh kia rồi.

Nhưng thật ra trước khi cảm xúc xuất hiện, nó còn có 1 tầng trước đó nữa, đó là sự diễn giải. Nếu tôi diễn giải là "lão này đang cần giúp đỡ", hẳn là cảm xúc của tôi sẽ khác hơn so với sự diễn giải rằng "lão này muốn ăn mà không muốn lăn vào bếp, thậm chí đã nấu xong rồi còn không muốn động tay".

Quan trọng là cái diễn giải nào đến nhanh hơn thì nó cướp diễn đàn. Vì sao nó đến nhanh hơn? Vì nó nằm sẵn ở đó rồi. Vì sao nó nằm sẵn ở đó? Thì là vì tôi đã ghim chứ sao.

Như vậy thứ tự diễn ra là:

1. nghe thấy, nhìn thấy

2. hiểu ý người ta nói (theo cách của mình)

3. diễn giải nó (cũng theo cách của mình luôn)

4. cảm xúc dâng lên

5. phun ra lời nói

Người luyện EQ, người tu tâm dưỡng tánh thì luyện ở khúc nào? 

Quan trọng là ở bước số 3, là nơi ta dễ bị sập hầm nhất. Tại vì ta thông minh, nhanh nhẹn, nên luôn có sẵn một diễn giải nào đó có thể nhảy ra cướp diễn đàn trong chớp mắt.

Và cần chèn thêm một bước nữa, trước khi phun châu nhả ngọc, đó là dừng lại và đếm. Người ta nói cảm xúc con người có thể biến đổi trong vòng 6 giây, còn mình bắt đầu tập từ 1 giây thôi, rồi lên 3 giây, rồi từ từ tính tiếp.

Nên bây giờ có 6 bước:

1. nghe thấy, nhìn thấy (luyện mắt luyện tai cho chuẩn)

2. hiểu ý người ta nói (từ ngữ, ngữ điệu, điệu bộ)

3. diễn giải nó (để ý các định kiến của mình)

4. cảm xúc dâng lên (quan sát để biết mình có đang lên cơn điên không)

5. đếm 1, 2, 3, suy xét, lựa chọn

6. lời nói và hành động bớt "nghiệp", ý là ác nghiệp đó.

Số 4 và 5 là trọng tâm của thiền, rèn luyện sự quân bình, bình thản trước những cảm xúc bên trong nội tâm của chính mình.

Ăn chậm là một năng lực

Không ai nói như vậy cả, nhất là má tôi.

Nhà đông anh chị em. Ăn cơm chung nên rửa chén chung một lượt, mỗi bữa có một đứa phụ trách rửa chén. Đứa đó luôn là tôi, vì tôi luôn ăn xong sau cùng.

Ông anh tôi thắc mắc:

- Bộ mày nhai riêng từng hột cơm hả?

- Đâu có - Một ông khác quả quyết, vì ông này đã quan sát kỹ - Nó đâu có nhai. Khi nào nó nhớ ra thì nó nhai một cái, rồi nó lại ngồi lơ lơ đâu đâu đó tiếp.

Má tôi có lần không kìm được khẩu khí đang lên, má tuôn ra một tràng, đại ý là, mọi người đi hết rồi, má đã đi quét nhà, cho heo ăn, tắm rửa xong, quay lại thấy tôi vẫn còn ngồi ăn!?

Chị gái tôi cười thương cảm, "Ăn sau lao đao rửa chén."

Ba tôi thấy tôi rửa chén miết cũng tội mà thôi cũng kệ.

Khi các anh các chị lớn lên rồi có người yêu đến chơi, tôi được giới thiệu là chuyên gia rửa chén trong nhà. Lý do tại sao thì cũng không cần giải thích, bởi vì ai cũng biết cái câu ăn sau thì lao đao rửa chén.

Sau này, công việc mùa màng của cả nhà nhẹ nhàng hơn, các ông các bà trở thành kỹ sư nhà giáo hết nên cuối tuần có thời gian xem ti vi. Có chương trình sức khoẻ thường hay phát trên đài, đối tượng là những người hơi hơi có tuổi, cần chăm sóc bản thân hơn là suốt ngày đâm đầu đi cày bừa như mấy đứa trẻ (thì tụi nó cũng có thời gian xem ti vi đâu).

Bác sĩ nói là phải ăn chậm. Kể cả rụng hết răng không nhai được thì cũng dành thời gian lừa qua lừa lại trong miệng cho nó thấm nước bọt rồi mới nuốt.

Thật ngạc nhiên là cả nhà tôi không làm được. Có mấy giây trước khi nuốt cũng không làm được!? Như bà chị tôi, nấu một tô mì, lấy cái đũa vít đưa vô miệng. Mà sợi mì thì sợi này dính vô sợi kia, nên cứ là phăng hết luôn rồi mới buông cái tô xuống. One shot. Kiểu không dừng lại được ấy.

Bởi. Ăn chậm cũng là một năng lực mà.

Sinh ra ở vạch đích

 

Vạch đích của người này là vạch xuất phát của người kia.

---

Chuyện kể rằng,

Một chàng doanh nhân trẻ, sau một thời gian dài làm việc bận rộn, đã tới bờ biển bên làng chài nghỉ ngơi.

Một ngày nọ, anh bắt gặp một ông lão đánh cá chèo con thuyền nhỏ cập bờ, bên trong thuyền có vài con cá lớn. Chàng doanh nhân khen cá tươi ngon và hỏi ông lão mất bao lâu để bắt được chỗ cá này.

“Chỉ mất một lúc thôi”—ông đánh cá trả lời.

“Tại sao ông không ở lại trên biển lâu hơn để bắt thêm cá?”—chàng doanh nhân hỏi.

“Tôi đã có đủ để đáp ứng nhu cầu cấp thiết của gia đình tôi rồi”—ông đánh cá đáp.

“Nhưng vậy, ông làm gì với thời gian còn lại trong ngày?”—chàng doanh nhân hỏi tiếp.

Ông lão đánh cá nói: “Tôi ngủ muộn, câu cá một chút, chơi với con, đi dạo với vợ, vào trong làng làm chút rượu và chơi guitar với bạn bè. Tôi có một cuộc sống đủ đầy và bận rộn”.

Anh chàng doanh nhân lớn tiếng: “Tôi có bằng Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, tôi có thể giúp ông. Ông nên dành thời gian đánh cá nhiều hơn và lấy tiền bán cá đầu tư đóng một con thuyền lớn. Với tiền lãi kiếm được từ con thuyền này, ông có thể mua thêm vài con thuyền nữa, rồi sau này ông sẽ có thể sở hữu cả một đội tàu thuyền. Thay vì bán cá cho thương lái, ông có thể bán ngay cho đại lý, rồi sau này ông mở một cơ sở cá đóng hộp riêng. Với chu trình khép kín này, ông sẽ nắm quyền kiểm soát từ nguyên liệu, sản xuất, đến phân phối sản phẩm. Ông cũng cần phải rời làng chài nhỏ này để lên thành phố lớn phát triển đế chế kinh doanh của mình”.

Ông lão đánh cá hỏi: “Nhưng, sẽ phải mất bao lâu để làm được những việc đó?”

“Từ 15 tới 20 năm”—chàng doanh nhân đáp.

“Rồi sau đó thì sao?”—ông lão đánh cá hỏi.

Chàng doanh nhân cười trả lời: “Sau đó là phần tuyệt nhất. Khi được thời điểm, ông sẽ đưa doanh nghiệp của mình lên sàn chứng khoán và bán cổ phiếu của mình ra thị trường. Ông sẽ trở nên vô cùng giàu có, ông sẽ kiếm được hàng triệu đô la!”

“Triệu đô—rồi sau đó thì sao?”—ông lão đánh cá lại hỏi.

Chàng doanh nhân đáp: “Rồi sau đó ông sẽ về hưu. Rồi ông sẽ chuyển về ở một làng chài nhỏ, ngủ muộn, câu cá một chút, chơi với con, đi dạo với vợ, vào trong làng làm chút rượu và chơi guitar với bạn bè…”

---

Tôi thì không sinh ra ở làng chài rồi nên đàng nào thì để mua được nhà ven biển tôi cũng cần tiền. Nhất là bây giờ nhà nước quản lý bờ biển nữa nên hẳn là không dễ để có nhà ven biển.

Nhưng thật ra thì tôi sinh ra ở miền quê, không khí trong lành, nhiều cây, ít tiếng ồn. Tôi có thể ngủ muộn, làm vườn một chút, chơi với con, đi dạo với chồng, vào trong làng làm chút rượu (hay là trà sữa) và chơi guitar với bạn bè.

Nhưng câu hỏi ở đây là, nếu bạn sinh ra ở làng chài (hay làng quê như tôi) thì bạn có tận hưởng cuộc sống kiểu vậy không, hay là cuộc đời cứ phải là đi rồi mới trở về. 

Bạn không định sống 80 năm lặp lại như vậy đó chứ? 

Mình có thể ở vạch đích của cuộc đời người khác, nhưng với cuộc đời của mình thì vẫn ở vạch xuất phát.

Nhưng nếu ta chọn ở lại vì nó làm mình hạnh phúc, thì vẫn được thôi.

Vì cuộc đời là trải nghiệm. Trải nghiệm gì ở đâu lúc nào cũng đều okela cả, miễn vui.

LÀM BIẾNG cũng là làm

"Ngày làm biếng" là một truyền thống của Làng Mai. Nếu bạn đến đó ở một tuần, trong đó sẽ có 1 ngày làm biếng.

"Làm biếng cũng là làm". Thầy Pháp Anh nói như vậy.

Làm biếng ở đây là một động từ, nghĩa là một hành động. Khác với làm biếng là tính từ, nghĩa là chán nản, không động lực, không muốn làm gì.

Hành động trong ngày làm biếng là chủ đích không làm việc, không dùng sức, không dùng não, không tốn năng lượng. Thay vào đó, là ngày sạc năng lượng, chăm sóc bản thân, làm điều yêu thích. 

Ngày trước, tôi thường bối rối trước câu hỏi: "Sở thích của bạn là gì?'. Tôi không biết trả lời sao hết, vì thể thao cũng không, cầm kỳ thi hoạ cũng không, lịch sử địa lý cũng không, ẩm thực cũng không.

Nhưng lúc rảnh, ví dụ như trong ngày làm biếng, thì điều tôi thích nhất là đừng ai quan tâm gì đến tôi. Đó cũng là sở thích sao? Đúng đấy, nhưng tên gọi của nó là gì?

Giờ tôi thích đặt tên cho sở thích của mình là làm biếng, nghĩa là tôi làm gì kệ tôi. Thật sự, nếu trọn vẹn với tinh thần của ngày làm biếng, thì tôi sẽ không biết trong ngày mình sẽ làm cái gì. 

Và đó thật là một điều tuyệt vời.

Quán yêu thích

Mình sẽ không biết quán nào là quán yêu thích nếu không có 1 tiêu chí để khớp lệnh.

Hôm nay khớp lệnh với quán cafe Dinh ở trước cổng Dinh Độc Lập. Nào giờ không để ý vì nghĩ nó là cái quán ọp ẹp dành cho mấy người đi Dinh mệt quá thì vô ngồi nghỉ cho đỡ mỏi. Nay đi ngang thấy để ghế ngoài hiên cũng vui vui, vì không khí tết đang ngập tràn trước mặt. Thế là quyết định vô ngồi thử.

Phát hiện: bên trong cũng nhiều chỗ ngồi, có máy lạnh, view xịn. Trên lầu còn có view xịn hơn. Bên dưới không gian mênh mông vì công viên trước mặt và sân dinh bên phải.

Đặc biệt, menu có món sữa tươi cà phê. Món này mấy quán cà phê xưa đều có, mà giờ mấy quán mới không có bán nữa. Nó vẫn khác với bạc xỉu mà. Bạc xỉu nhiều cà phê hơn, uống cũng căng não mất ngủ lắm.

Thế là tôi nhắn tin cho ông kia nói là quán này sẽ trở thành quán yêu thích của tôi. Nếu không có ý định cụ thể đi quán nào khác, thì mặc định là vô đây uống sữa tươi cà phê. Nó lành mạnh hơn hẳn cái món sữa tươi trân châu đường đen kia, mỗi lần uống vô là no đầy kem là kem.

Sợ rằng mình sẽ SỢ

 

- Chị sao rồi? Vẫn làm ở chỗ đó chứ hả?

- Hôm nay thì đúng. Ngày mai thì không.

- Hihi. Hỏi đúng lúc ghê.

- Đúng vậy.

- Vậy sắp tới chắc chị đi chơi tiếp hả?

Đó là nó nói vậy, chứ còn trong lòng mình ra sao thì nó có biết đâu.

Nói về sự kiện sẽ xảy ra, thì sẽ là: nghỉ làm, đi đâu đó, nghĩ coi mình muốn làm gì tiếp, nói chuyện thử với người này người kia, coi ý tưởng mình có ổn không, đi xin việc tiếp, đi học, đi làm gì đó kiếm chút tiền, thử cái gì đó...

Không có gì mới. Điều tốt nhất nên làm lúc này là chuyển mode cho phù hợp để sống trọn vẹn một giai đoạn mới. Vừa làm những điều mình muốn, vừa chăm sóc nỗi sợ của mình để làm cái gì ra cái đó, kể cả ngủ cũng phải ngủ cho ra ngủ, làm biếng cũng phải cho ra làm biếng.

Nhưng, kể cả mình không sợ gì, thì mình vẫn e rằng rồi mình sẽ sợ. Sợ nỗi SỢ sẽ đến. Thế là vừa mới hết sợ thì lại sợ tiếp.

Sợ nỗi SỢ. Cặp đôi "sợ" này khá bền vững và bất bại. Các cao nhân cũng đã thừa nhận là không thể làm cho nỗi SỢ biến đi, vì nó là bản năng sinh tồn của loài người (mà loài nào cũng thế, phải không).

Nên rốt cuộc là trong cái cặp đôi "sợ nỗi SỢ" này, ta chỉ có thể làm gì đó với chữ "sợ" đầu tiên. Đó là nỗi sợ được thêu dệt bằng lý trí và sự tưởng tượng rằng sẽ....

Vậy là sẽ có hai cái sợ. Cần có hai chiến lược. Cái SỢ kiểu bản năng, thì chấp nhận, nhìn nhận, xoa dịu, làm lành. Cái sợ bằng sự suy diễn thì từ từ bớt đi. 

Rốt cuộc thì chỉ có lý trí là nghe lời ta, còn bản năng thì... thường là không.

GEN AI, AGENTIC AI và nỗi lo mất việc làm

Câu chuyện này ở trong sách giáo khoa cấp 1 hồi tôi còn đi học. Bây giờ không biết sách giáo khoa mới có còn nữa không.

Hồi đó chưa có mấy con khủng long AI, nên bối cảnh là chiếc máy dệt.

---

XIN MỜI ÔNG RA CHO!

Sau nhiều năm nghiên cứu, Giắc-ca chế tạo ra được máy dệt. Ông tưởng rằng thứ máy đó sẽ giảm được nhiều công sức cho những người thợ dệt nước ông. Nhưng không ngờ chính những thợ dệt lại hoảng sợ trước năng suất của máy. Họ sợ mất nghề làm ăn. Thế là họ kéo nhau đến đập tan cỗ máy ra…

Một buổi tối, có một người ăn mặc sang trọng tìm đến căn nhà tồi tàn của ông:

- Tôi xin phép được nói chuyện với nhà phát minh Giắc-ca.

- Vâng, tôi đây. Ông cần gì?

Khách rút ra một tờ danh thiếp ghi tên một hãng buôn lớn của nước Anh và nói:

- Tôi muốn đề nghị với ông một việc rất hời. Nếu ông bằng lòng trao cho chúng tôi quyền sử dụng phát minh của ông, chúng tôi sẽ biếu ông năm vạn bảng Anh và mời ông làm phó giám đốc của hãng với số lương tháng năm nghìn bảng nữa…

- Ông nói sao? Tôi sẽ bán cho các ông phát minh của tôi về máy dệt?

- Vâng. Chúng tôi biết phát minh của ông không được khuyến khích ở nước Pháp. Chỉ có người Anh chúng tôi mới nhìn xa, thấy rộng…

Giắc-ca cười gằn:

- Hừ! Ít ra thì trước mặt tôi – một người Pháp – ông cũng không được bài xích đồng bào tôi như vậy. Tôi tuy bị hiểu nhầm nhưng chẳng bao giờ phản lại quyền lợi anh em thợ thuyền nước tôi… Xin mời ông ra cho…

---

Ngày nay không dễ gì mà kéo nhau đi đập tan mấy con AI đó ra. Nhưng đập thì đập, con người sẽ vẫn luôn hướng tới TĂNG NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG.

Nếu ngày xưa bạn từng mơ ước làm điều gì đó mà năng lực hạn chế chưa thể làm, thì bây giờ danh sách đó có thể là bản đồ kho báu của bạn đó. Thử xem với AI thì ta có thể làm được bao nhiêu thứ trong số đó.

Vừa tối hôm qua anh bạn tôi khoe là giờ anh có 1 cái playlist nhạc do anh làm ra, trong sự tức tối của tôi vì cách đây vài năm, để viết được vài bài tôi đã phải lặn lội đi trại sáng tác và vô cùng tự hào vì xung quanh chẳng có mấy người làm được việc đó.

Ok anh hãy đợi đấy. Danh sách "chưa làm được" của tôi thì rất dài và hãy chờ xem tôi sẽ khoe cái gì.

PHÉP SO SÁNH BÊN HÔNG CHỢ BẾN THÀNH

 Chiều cuối năm. Sài Gòn và nhiều nơi khác mát mẻ một cách lạ thường.

Tôi trốn làm và đi bộ ra bùng binh trước chợ Bến Thành để giả đò làm như khách du lịch.

Tôi chọn một quán cóc bên hông chợ và gọi một trái dừa tươi, gọt đẹp nhẵn bóng, và đó là lý do vì sao mà giá của nó gấp 3 lần trái dừa cũng gọt nhưng không đẹp.

Tồi ngồi ngay góc ngã tư và sát lề đường. Khách du lịch nườm nượp lướt qua trước mặt, phía sau, bên trái, bên phải.

Trước mắt tôi là show thời trang Á, thời trang Âu, thời trang Ấn Độ, thời trang đường phố, thời trang đi bộ, thời trang đi bar, thời trang bụi đời... được trình diễn bởi nam phụ lão ấu, người mẫu cao thấp, mập ốm, tóc dài tóc ngắn, da đen da trắng, tóc thẳng tóc quăn....

Tôi bỗng nhớ lại một ý nghĩ của mình, cách đây vài năm, khi bâng quơ ngồi ngắm thiên hạ qua đường ở một thành phố đông đúc ở Mỹ, nơi người ta gọi là melting pot, một nồi lẩu thập cẩm về sự đa dạng. Lúc đó tôi đã nghĩ, ở đây không có ai khác biệt hay dị thường, vì ai cũng khác nhau, nó chỉ là sự đa dạng. Chả bù với thế giới của chúng tôi, khi mà chỉ cần tăng cân nửa ký cũng trở thành nỗi trăn trở rất đáng để mất ngủ và than thở với tất cả những đứa bạn cả thân lẫn không thân.

Quán cóc chợ Bến Thành lại nhắc tôi lần nữa về phát hiện đó. Nhờ vậy mà việc tăng mấy ký lô của tôi trong năm vừa qua hẳn không làm thay đổi chút gì khi tôi đặt mình ở đây, so sánh mình với đám người qua lại.

Ý nghĩ đó khiến tôi chợt thấy chợ Bến Thành thật là đẹp và thăng hoa. Tôi ngồi lâu hơn gấp 3 lần để uống hết một trái dừa trước khi về nhà. Cũng đáng thôi, trái dừa gọt đẹp và có giá gấp 3 lần.

Có những ngày, chỉ tồn tại thôi cũng đã là một việc khó

 

Có những ngày, không buồn, cũng không vui.

Chỉ là thấy mình rất nhỏ

trong một thế giới lúc nào cũng vội

và ai ai cũng có việc để làm.

Buổi sáng đến, buổi tối trôi qua, 

mọi thứ diễn ra theo đúng cách,

chỉ có mình là không biết

mình đang ở đây để làm gì.

Cảm giác ấy không dữ dội,

không làm đau ngay,

nhưng khiến ta đi mãi mà không thấy đường.

Thì thôi, hay là đừng đi nữa.

Hay là ngồi xuống đây.

“Nếu mình không giỏi, 

không nổi bật, 

không giúp được ai, 

thì mình có cần thiết không?”

Ta không hỏi vì muốn được trả lời.

Chỉ là mệt quá,

và không biết đặt nỗi mệt ấy ở đâu.

Có lẽ chúng ta đã quen rồi.

Phải có lý do thì mới được ở lại.

Phải làm được gì đó có giá trị với đời

thì mới thấy sự có mặt trên đời là xứng đáng.

Không một lời khen

không một lời ghi nhận

không ai nhìn thấy.

"Mà đúng rồi, mình có làm được gì hay ho."

Thôi.

Hôm nay thế đủ rồi.

Ta không sai khi thấy mệt.

Ta không sai khi chưa biết mình sống để làm gì.

Có thể hôm nay,

mình chưa tìm được ý nghĩa.

Nhưng còn thở là còn gỡ.

Chỉ cần vậy thôi,

cũng đủ để gọi là một ngày.

TINH THẦN SỐNG CỦA SẾP TÔI VÀ CÁI CHẾT CỦA CÂY BÔNG HỒNG

Câu chuyện thứ nhất: Sếp tôi

Sếp là người đã truyền cảm hứng để tôi đi học coaching, vì tôi muốn trở thành "người sếp biết coaching" giống như sếp.

Một lần nọ, công ty cho sếp tôi lên sóng chương trình Ask Me Anything. Dĩ nhiên đứa fan hâm mộ như tôi sẽ nhào vô hỏi liền. 

Tôi hỏi sếp là sếp có những việc nào sếp nhất định phải hoàn thành trước khi chết (tôi là đứa mê bucket list, nên muốn biết thần tượng của mình có cái gì trong cái danh sách của ổng).

Ổng trả lời tôi có 1 chữ. "Sống".

Lúc đó trong tôi bật lên vài thứ. "Nho thâm". "Hơi đanh đá". "Hơi hiểu hiểu nhưng lý thuyết quá, cụ thể thì "sống" là làm cái gì?".

Câu chuyện thứ hai: cây bông hồng

Nhà tôi có cây bông hồng giống Pháp, tôi mê ngất ngây. Trong một lần nọ, tôi nảy ra ý tưởng là cho nó đẻ con bằng cách giăm cành. Nghĩ là làm, tôi mày mò học cách giăm cành. Làm một loạt, cuối cùng cũng có một cành lên thành cây mới. Quá là vui sướng. Và, khi cây cao được hơn gang tay, thì nó bắt đầu ra cái nụ đầu tiên. Tôi quá bất ngờ.

Nhưng bất ngờ hơn, là ông bạn bảo, cái cây này quá nhỏ, nó không chịu nổi cái bông này đâu, phải cắt cái nụ đi.

Đời nào! Cái cây nó tự biết lượng sức mình chứ.

Thế là cây bông hồng thiếu nhi đã ra hoa, đẹp không kém gì cây mẹ. Tất nhiên là cây hoa không chết (tôi đã bảo mà). 

Vài tuần sau, tôi quyết tâm đưa cây bông hồng của mình lên một tầm cao mới, đưa nó vào một cái chậu xứng đáng hơn cái bầu đất mà nó đang ở.

Và rồi thì... đến đây thì nó chết...

...Lòng tôi cũng héo theo nó. 

Đến khi không còn hy vọng gì nữa, tôi thấy cần phải rút ra bài học cho mình. Tôi bèn rút cái cây lên để khám tử thi. 

Điều làm tôi nhớ mãi cho đến bây giờ, đó là, cây bông hồng của tôi, đơm hoa rực rỡ, nhưng toàn bộ rễ của nó chỉ có 1 chiếc duy nhất, mảnh như sợi chỉ, và rất ngắn. 

Thay vì tập trung phát triển bộ rễ, nó đã tập trung để ra hoa.

Người chủ nhân như tôi, không hề biết chuyện này, đã gây ra cái chết tức tưởi cho cây bông cưng yêu, khi cho rằng nó có thể vượt qua được một chuyến dời nhà.

Câu chuyện bây giờ

Từ dạo đó tôi đã thôi trồng hoa và chuyển sang nuôi mèo. Con mèo biết cách bày tỏ nhu cầu sống của nó hơn là cây bông. Nó cũng có khả năng hơn trong việc chịu trách nhiệm với việc "sống" của nó. 

Con người thì càng có năng lực hơn nữa trong chuyện này. À mà, không chỉ kỹ năng chịu trách nhiệm, mà mức độ "báo thủ" của loài người cũng cao hơn loài mèo. Những khi thấy con người xử lý việc "sống" của mình quá cồng kềnh, tôi sẽ quay về học tập con mèo của tôi.

RÙA VÀ THỎ PHẦN 2

 

Sau khi thua cuộc chạy đua với Rùa, Thỏ về nhà nằm tự trách bản thân 3 ngày liền. Bác Công đến chơi nhà, thấy Thỏ như vậy bèn hỏi: Tính nằm tới khi nào? Thỏ thấy khó trả lời, nên ngồi dậy và nói: Cháu sẽ học cách sống chậm.

Không còn chủ quan như trước, giờ Thỏ đi đâu, làm gì cũng đều từ tốn và ý thức được mục tiêu của mình và luôn hoàn thành xuất sắc. Chẳng mấy chốc, Thỏ đã trở nên nổi tiếng trong vùng và trở thành chuyên gia sống chậm.

Một ngày nọ, trong khi Thỏ đang đứng lớp Nghệ Thuật Sống Chậm thì Rùa đi ngang qua. Nhớ lại chuyện xưa, Thỏ thấy nhói lên trong lòng. Nhưng Thỏ nhanh chóng vượt qua cảm xúc khó chịu và mời Rùa vào chơi. Thỏ giới thiệu với các môn sinh rằng Thỏ học được cách sống chậm là từ Rùa, và nếu có ai có câu hỏi gì thì nhân lúc Rùa ở đây hy vọng Rùa có thể giải đáp.

Cuộc trùng phùng với Thỏ và các môn sinh sống chậm là một cú nổ gây chấn động đối với Rùa. Đêm đó, Rùa không sao ngủ được. Rùa không thể ngờ rằng sự chậm lụt mà tổ tiên để lại (hoặc có thể nói là đổ ập lên và vùi lấp cuộc đời Rùa) lại là một thứ có giá trị như thế. Rồi Rùa thấy khâm phục Thỏ, cậu ấy đã vượt qua được cú sốc thất bại lần trước và đã học được tài năng từ đối thủ. Không những vậy, Thỏ còn truyền bá và nhân rộng bài học của mình ra cho nhiều người khác.

Sáng hôm sau, Rùa lại đi tìm Thỏ. Lần này, Rùa muốn học tập từ Thỏ. Rùa bảo: Tôi rất ngưỡng mộ sự nhanh nhẹn của bạn. Tôi thấy bạn giống như là xuyên không vậy đó, muốn có mặt ở đâu là vèo một phát tới liền, không phải mò mẫm đi mãi đi mãi như chúng tôi. 

Giống như Rùa, đến lượt Thỏ xúc động vì nhìn thấy chân giá trị của mình. Đôi bạn liền ngồi xuống cùng nhau tìm ý tưởng. Năng lượng và khí thế đang ngút trời, chỉ một lúc sau, ý tưởng đã ra đời.

Ngày hôm sau, công ty du lịch Xuyên Không được thành lập, trang bị những cỗ xe có thiết kế phù hợp để cả làng Rùa có thể dễ dàng leo lên leo xuống và tận hưởng cảnh đẹp trên đường đi. Sau đó, công ty còn mở rộng sang làng Ốc Sên, làng Lười, và vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.

Kể từ đó, đôi bạn Rùa và Thỏ trở thành bộ đôi thông thái và giàu có mãi mãi về sau.

SỰ HÀO PHÓNG CỦA VŨ TRỤ (VÀ BẠN TÔI)

 

Một buổi sáng mùa hè, tôi và bạn tôi ngồi uống cà phê dưới vòm me xanh của Sài Gòn. Bạn tôi nói, người ta nghĩ họ là cái rốn của vũ trụ cũng là có cơ sở cả đấy. Ừm, tôi liền tranh thủ, vậy tui nói tui là cái rốn của vũ trụ cũng được hả. 

Bạn tôi nói rằng bạn không thể chứng minh là tôi sai, vì bạn cũng không biết cái rốn của vũ trụ thật sự là ở đâu để cho thấy nó không phải là tôi.

Vì bạn tôi thật là hào phóng, nên tôi nói, chắc vũ trụ cũng sẽ không phiền nếu bạn tôi cũng là một cái rốn của vũ trụ, và tôi thì cũng không thể chứng minh bạn tôi sai nếu bạn muốn như thế.

Và cả hai chúng tôi đều vui vẻ đồng ý rằng nếu cả thế giới này ai cũng muốn làm cái rốn của vũ trụ thì cũng ổn thôi, vì chúng tôi tin rằng vũ trụ có đủ rốn cho tất cả mọi người, ai cũng có thể có 1 cái.

Tôi về nhà khoe với chàng, gợi ý rằng nếu chàng thích thì cũng có thể trở thành cái rốn của vũ trụ, không ai phiền cả. Nhưng chàng bảo rằng, chàng không thích làm cái rốn, bởi vì trên đời này còn có nhiều thứ hay ho hơn là cái rốn.

Tôi thấy hết vui, nên nhắn tin cho bạn mình, thôi mình chơi trò khác đi. Làm cái rốn của vũ trụ thì bình thường quá, ai cũng làm được hết, mà có người còn chê, hông vui.

[Sếp nói] KPI ĐẶT RA KHÔNG PHẢI LÀ ĐỂ ĐẠT ĐƯỢC

Ừ thì cũng còn tùy sếp nào, nhưng các sếp ở công ty cũ của mình là như thế.

Kiểu như:

- Sếp: KPI này dựa vào đâu?

- NV: Dựa vào dữ liệu lịch sử ạ.

- Sếp: Dựa vào lịch sử làm sao có tương lai, trong lịch sử làm gì có cái công ty này. Mọi thứ được tạo ra từ ước mơ.

Lần 2:

- Sếp: KPI này dựa vào đâu?

- NV: Dựa vào ước mơ của e ạ.

- Sếp: Nhắm làm được không?

- NV: Được ạ.

- Sếp: Làm được thì đâu phải ước mơ.

- NV:....

- Sếp: Là như này, nếu nhắm làm được 100, mà đặt KPI 100 thì đâu cần mơ gì nữa. Phải đặt lên 150 hoặc 200, rồi nỗ lực hết sức, cuối cùng biết đâu đạt 120. Vậy mi lời được 20. Đó là năng lực mới khám phá của mi.

Chịu hay không chịu thì cũng chịu thôi vì công ty hoạt động trên mindset như vậy. Nên chúng mình coi chuyện burn out là hết sức thường tình, vì nó là một cách để biết được giới hạn của bản thân, điều mà ai cũng tò mò muốn biết.

Việc của chúng mình là làm hết sức, còn việc của sếp là trả lương cho đàng hoàng, và dù không đạt KPI vẫn có tiền thưởng an ủi thì OK hết.