Chúng ta thường nghĩ thay đổi bắt đầu từ hành động. Đổi công việc. Kết thúc một mối quan hệ. Đưa ra một quyết định lớn.
Nhưng, trước khi hành động, thay đổi bắt đầu từ nhận thức. Và một khi đã có nhận thức, ta không còn có thể tiếp tục như cũ.
Nhận thức là điểm không thể quay lại
Trước khi nhận ra vấn đề, ta có thể sống rất lâu trong sự quen thuộc:
- Ở trong một môi trường không còn phù hợp
- Làm việc theo cách làm mình kiệt sức
- Chấp nhận những điều đi ngược lại giá trị cá nhân
Nhưng khi đã nhìn thấy sự lệch pha đó, dù chưa hành động ngay, ta sẽ không còn bình thản như trước. Nhận thức giống như bật đèn trong một căn phòng tối. Ánh sáng không ồn ào. Nhưng nó thay đổi mọi thứ.
Nhận thức không phải là hiểu bằng lý trí
Chúng ta “biết” rất nhiều:
- Biết cần cân bằng công việc – cuộc sống
- Biết cần đặt ranh giới
- Biết cần xây dựng văn hóa lành mạnh
Nhưng biết không đồng nghĩa với nhận thức. Nhận thức xảy ra khi một điều không chỉ đúng về mặt lý thuyết, mà chạm đến toàn bộ con người ta. Khi ta không còn có thể tự hợp lý hóa những điều làm mình hoặc đội ngũ tổn thương.
Đó là khoảnh khắc ta nói: “Điều này không còn đúng với mình nữa.”
Nhận thức không đến từ kiến thức
Kiến thức có thể giúp ta nói hay hơn trong một cuộc họp. Nhưng nó không tự động làm ta lãnh đạo tốt hơn. Một người có thể đọc rất nhiều sách về quản trị, nhưng vẫn lặp lại mô hình kiểm soát hoặc phòng thủ.
Nhận thức không đến từ việc tích lũy thông tin. Nó đến từ trải nghiệm đủ sâu và sự thành thật đủ lớn.
- Khi ta nhận ra mình đang dẫn dắt bằng nỗi sợ
- Khi ta thấy mình phản ứng thay vì lắng nghe
- Khi ta hiểu rằng kết quả không thể bù đắp cho sự tổn thương dài hạn
Đó là lúc nhận thức xuất hiện.
Khi đã có nhận thức, ta phải lựa chọn
Trước khi nhận ra, ta có thể đổ lỗi cho hoàn cảnh. Sau khi nhận ra, ta có trách nhiệm lựa chọn. Ta có thể vẫn ở lại. Vẫn tiếp tục. Nhưng đó sẽ là một quyết định có ý thức. Và trưởng thành – trong công việc lẫn cuộc sống – bắt đầu từ chính điểm này.
Kể cả khi ta không hành động ngay — sự thay đổi vẫn diễn ra
Thay đổi bên ngoài thậm chí có thể diễn ra chậm hơn chuyển động bên trong. Có thể ta vẫn ở lại. Vẫn làm công việc đó. Vẫn ở trong mối quan hệ đó. Nhưng khi đã nhận ra mình đang phản bội cảm xúc của mình, sự khó chịu chính là dấu hiệu của chuyển hóa.
Đó là bản năng sinh tồn và tự sửa chữa của con người. Đứt tay sẽ tự lành. Gặp điều nguy hiểm sẽ tránh. Hay nhẹ nhàng hơn, chỉ cần camera lia tới là tự động chỉnh dáng.
Làm thế nào để nuôi dưỡng nhận thức?
Nếu bạn tin tưởng vào cơ chế tự bảo vệ và tự sửa chữa, có lẽ không cần suy nghĩ quá nhiều về việc "nên làm gì", mà chỉ cần tạo điều kiện để nhận thức đến. Rồi sau đó mọi việc sẽ được giải quyết theo cách của nó.
Nhận thức không tự nhiên xuất hiện trong môi trường quá bận rộn và quá ồn ào. Dưới đây là một vài điều bạn có thể làm để tạo điều kiện cho nhận thức đến:
• Tạo khoảng dừng
Không phải mọi vấn đề đều cần phản ứng ngay. Khoảng lặng giúp ta phân biệt giữa phản xạ và nhận thức.
• Thành thật với cảm xúc của mình
Mệt là mệt. Sợ là sợ. Áp lực là áp lực. Khi không gọi đúng tên cảm xúc, ta sẽ không hiểu được hành vi của mình.
• Ở lại với sự khó chịu
Nhận thức thường đi kèm cảm giác không dễ chịu. Nó làm sụp đổ hình ảnh ta từng tin về mình. Nhưng chính sự khó chịu đó mở ra cơ hội thay đổi thật sự.
• Học từ trải nghiệm, không chỉ từ lý thuyết
Sai lầm lặp lại nhiều lần thường là lời nhắc mạnh mẽ nhất. Nếu đủ dũng cảm nhìn thẳng vào nó, ta sẽ không lặp lại theo cùng một cách nữa.
Thay đổi BỀN VỮNG thường không bắt đầu từ quyết tâm mạnh mẽ. Nó bắt đầu từ một khoảnh khắc rất yên: Khi ta đủ thành thật để nhìn thấy sự thật.
Một khi đã có nhận thức, ta có thể thay đổi chậm. Nhưng ta sẽ không còn sống một cách vô thức.
Và trong lãnh đạo cũng như trong cuộc sống, đó là bước chuyển quan trọng nhất.
