Chủ Nhật, 15 tháng 3, 2026

Không có "tôi" thì không có "chúng ta"

 


Tuần rồi, chúng tôi làm một ngày training cho các cấp lãnh đạo của một ngân hàng nổi tiếng nọ.

Ngân hàng này to, nhân viên nhiều, nên chúng tôi làm rất nhiều đợt cho cùng một nội dung. 

Rồi tôi thuộc lòng luôn.

Triết lý của chương trình này là mỗi người cần kết nối lại với "tôi" để hiểu "tôi" hơn, từ đó cảm nhận được sự trân trọng với những trải nghiệm đã qua, cảm nhận sức mạnh nội tại và biết cách phát huy bản thân.

Trên con đường trưởng thành từ bé đến lớn, từ một người được nuôi nấng đến khi trở thành trụ cột gia đình, từ một người nhân viên học việc cho đến khi trở thành sếp... chúng ta đã học cách "biết mình, biết người". Trách nhiệm và nghệ thuật đối nhân xử thế đã tôi luyện chúng ta thành những người biết nghĩ cho người khác, biết phát huy người khác, biết hy sinh vì người khác.

Nhưng, guồng quay công việc và cuộc sống có lẽ đã làm chúng ta nghiêng về "người khác" nhiều hơn, và trong một thời gian dài. Nhất là khi công ty, tổ chức đã luôn luôn có chương trình hành động, chúng ta theo đó mà làm, từ sớm tinh mơ đến tối mịt.

Và rồi "tôi" bị lãng quên. Không có thời gian cho "tôi" nữa, nhiều khi không biết "tôi" muốn gì trên cuộc đời này, với "tôi" đâu là điều có ý nghĩa, đâu là hạnh phúc.

Tổ chức nào cũng muốn phát huy con người, muốn từng cá nhân có động lực tự thân, có mục tiêu cá nhân  thuận với mục tiêu công việc. 

Nếu "tôi" càng mờ dần, nó sẽ yếu dần, giống như ngọn đèn ngày càng leo loét, rồi vụt tắt. Đó là burnout, đó là nghỉ việc. Càng nghiêm trọng hơn nếu điều này cũng diễn ra trong cuộc sống, người ta không còn niềm vui sống, không còn sức sống. Vật lý gọi là hết pin. Teen gọi là sập nguồn. Ông bà gọi là hết nguyên khí.

Sạc pin từ những điều đơn giản.

- Ăn. Người căng thẳng thường không thiết gì ăn uống. Vậy là ta đã quá mệt mỏi rồi. Ăn ngon là bản năng, không cần cố gắng hay uống thuốc kích thèm ăn. Chỉ cần ta bớt làm cho mình mệt.

- Ngủ. Khi bận rộn, chúng ta luôn cắt xén vào trong giấc ngủ của mình. Thậm chí còn luyện để ngủ ít lại. Nhưng cơ thể ít khi bị lừa, những gì ta mượn, nó vẫn nhớ và ghi sổ. Đến một lúc nó sẽ đình công.

- Thở. Chúng ta thường nói "làm không kịp thở". Đúng vậy, khi căng thẳng, chúng ta nín thở, thở gấp gáp, thở không nổi...

Dành thời gian cho nhiêu đây trước đã, rồi mình nói chuyện sau về những chuyện "tâm linh" hơn.


Thứ Tư, 11 tháng 3, 2026

Tam giác của một người lãnh đạo trưởng thành



Khi nói về lãnh đạo, trước hết phải nói đến kỹ năng. Kỹ năng giao tiếp. Kỹ năng truyền cảm hứng. Kỹ năng ra quyết định. Kỹ năng quản lý đội nhóm. Kỹ năng quản lý bản thân....

Rồi sau đó: kỹ năng chỉ là một phần của câu chuyện.

Đằng sau đó còn hai yếu tố sâu hơn: tố chất và phẩm chất. Ba yếu tố này có thể hình dung như ba đỉnh của một tam giác của một người lãnh đạo trưởng thành.

Tố chất lãnh đạo

Tố chất lãnh đạo là thiên hướng khiến một người sẵn sàng bước lên khi cần. Trong một tình huống hỗn loạn, có người sẽ chờ xem chuyện gì xảy ra. Có người lại bước lên để tổ chức lại mọi thứ.

Những tố chất này có thể bao gồm: sự chủ động, khả năng nhìn thấy bức tranh lớn, sự dũng cảm khi đưa ra quyết định, khả năng ảnh hưởng đến người khác...

Tố chất giống như hạt giống của khả năng dẫn dắt. Nhưng hạt giống chỉ có ý nghĩa và phát huy khi nó được nuôi dưỡng trong một môi trường phù hợp.

Và ta bắt đầu nói đến: Phẩm chất

Phẩm chất lãnh đạo

Nếu tố chất nói về khả năng dẫn dắt, thì phẩm chất nói về nhân cách của người dẫn dắt.

Phẩm chất lãnh đạo thể hiện qua những giá trị như: chính trực, công bằng, khiêm tốn, trách nhiệm, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.

Đây có thể chính là con đường để một người trở thành lãnh đạo.

Bởi vì kỹ năng là thứ có thể học. Tố chất dường như là sẵn có. Nhưng phẩm chất vừa là thứ có thể học, vừa có thể trở thành bản chất nếu trải qua trui rèn.

Giá trị của một con người, phẩm chất đạo đức của một con người là thứ được "nấu chảy" và tôi luyện ở bên trong con người đó, là nơi mà các chương trình đào tạo kỹ năng không thể chạm tới. Một người có thể "có" hoặc "không có" một phẩm chất ngay từ đầu, nhưng điều đó không phải là vĩnh viễn.

Khi chiếc kiềng chỉ có 2 chân

Tố chất + Kỹ năng nhưng thiếu Phẩm chất → người lãnh đạo có thể rất giỏi, nhưng dễ trở nên nguy hiểm.

Phẩm chất + Kỹ năng nhưng thiếu Tố chất → người tốt, đáng tin, nhưng khó đứng ra dẫn dắt.

Tố chất + Phẩm chất nhưng thiếu Kỹ năng → lãnh đạo đúng, nhưng chưa hiệu quả.

Tôi rất đồng ý nhất trí với ai đó nói rằng thà không hiệu quả còn hơn nguy hiểm. Vì thế phẩm chất hẳn là quan trọng. Và quan trọng hơn, chúng ta khó tạo ra phẩm chất cho một người, mà chỉ có thể là từ chính người đó. Chúng ta chỉ có thể làm mọi thứ trong giới hạn một cách nghiêm túc nhất có thể: làm gương, kể chuyện, răn đe, động viên....

Còn lại thì... Có lẽ chúng ta nên dành thời gian để nấu chảy và đúc kết nên phẩm chất của chính mình.

Thứ Sáu, 27 tháng 2, 2026

Ăn chậm là một năng lực


Không ai nói như vậy cả, nhất là má tôi.

Nhà đông anh chị em. Ăn cơm chung nên rửa chén chung một lượt, mỗi bữa có một đứa phụ trách rửa chén. Đứa đó luôn là tôi, vì tôi luôn ăn xong sau cùng.

Ông anh tôi thắc mắc:

- Bộ mày nhai riêng từng hột cơm hả?

- Đâu có - Một ông khác quả quyết, vì ông này đã quan sát kỹ - Nó đâu có nhai. Khi nào nó nhớ ra thì nó nhai một cái, rồi nó lại ngồi lơ lơ đâu đâu đó tiếp.

Má tôi có lần không kìm được khẩu khí đang lên, má tuôn ra một tràng, đại ý là, mọi người đi hết rồi, má đã đi quét nhà, cho heo ăn, tắm rửa xong, quay lại thấy tôi vẫn còn ngồi ăn!?

Chị gái tôi cười thương cảm, "Ăn sau lao đao rửa chén."

Ba tôi thấy tôi rửa chén miết cũng tội mà thôi cũng kệ.

Khi các anh các chị lớn lên rồi có người yêu đến chơi, tôi được giới thiệu là chuyên gia rửa chén trong nhà. Lý do tại sao thì cũng không cần giải thích, bởi vì ai cũng biết cái câu ăn sau thì lao đao rửa chén.

Sau này, công việc mùa màng của cả nhà nhẹ nhàng hơn, các ông các bà trở thành kỹ sư nhà giáo hết nên cuối tuần có thời gian xem ti vi. Có chương trình sức khoẻ thường hay phát trên đài, đối tượng là những người hơi hơi có tuổi, cần chăm sóc bản thân hơn là suốt ngày đâm đầu đi cày bừa như mấy đứa trẻ (thì tụi nó cũng có thời gian xem ti vi đâu).

Bác sĩ nói là phải ăn chậm. Kể cả rụng hết răng không nhai được thì cũng dành thời gian lừa qua lừa lại trong miệng cho nó thấm nước bọt rồi mới nuốt.

Thật ngạc nhiên là cả nhà tôi không làm được. Có mấy giây trước khi nuốt cũng không làm được!? Như bà chị tôi, nấu một tô mì, lấy cái đũa vít đưa vô miệng. Mà sợi mì thì sợi này dính vô sợi kia, nên cứ là phăng hết luôn rồi mới buông cái tô xuống. One shot. Kiểu không dừng lại được ấy.

Bởi. Ăn chậm cũng là một năng lực mà.

Thứ Bảy, 21 tháng 2, 2026

Sinh ra ở vạch đích

 

Vạch đích của người này là vạch xuất phát của người kia.

---

Chuyện kể rằng,

Một chàng doanh nhân trẻ, sau một thời gian dài làm việc bận rộn, đã tới bờ biển bên làng chài nghỉ ngơi.

Một ngày nọ, anh bắt gặp một ông lão đánh cá chèo con thuyền nhỏ cập bờ, bên trong thuyền có vài con cá lớn. Chàng doanh nhân khen cá tươi ngon và hỏi ông lão mất bao lâu để bắt được chỗ cá này.

“Chỉ mất một lúc thôi”—ông đánh cá trả lời.

“Tại sao ông không ở lại trên biển lâu hơn để bắt thêm cá?”—chàng doanh nhân hỏi.

“Tôi đã có đủ để đáp ứng nhu cầu cấp thiết của gia đình tôi rồi”—ông đánh cá đáp.

“Nhưng vậy, ông làm gì với thời gian còn lại trong ngày?”—chàng doanh nhân hỏi tiếp.

Ông lão đánh cá nói: “Tôi ngủ muộn, câu cá một chút, chơi với con, đi dạo với vợ, vào trong làng làm chút rượu và chơi guitar với bạn bè. Tôi có một cuộc sống đủ đầy và bận rộn”.

Anh chàng doanh nhân lớn tiếng: “Tôi có bằng Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, tôi có thể giúp ông. Ông nên dành thời gian đánh cá nhiều hơn và lấy tiền bán cá đầu tư đóng một con thuyền lớn. Với tiền lãi kiếm được từ con thuyền này, ông có thể mua thêm vài con thuyền nữa, rồi sau này ông sẽ có thể sở hữu cả một đội tàu thuyền. Thay vì bán cá cho thương lái, ông có thể bán ngay cho đại lý, rồi sau này ông mở một cơ sở cá đóng hộp riêng. Với chu trình khép kín này, ông sẽ nắm quyền kiểm soát từ nguyên liệu, sản xuất, đến phân phối sản phẩm. Ông cũng cần phải rời làng chài nhỏ này để lên thành phố lớn phát triển đế chế kinh doanh của mình”.

Ông lão đánh cá hỏi: “Nhưng, sẽ phải mất bao lâu để làm được những việc đó?”

“Từ 15 tới 20 năm”—chàng doanh nhân đáp.

“Rồi sau đó thì sao?”—ông lão đánh cá hỏi.

Chàng doanh nhân cười trả lời: “Sau đó là phần tuyệt nhất. Khi được thời điểm, ông sẽ đưa doanh nghiệp của mình lên sàn chứng khoán và bán cổ phiếu của mình ra thị trường. Ông sẽ trở nên vô cùng giàu có, ông sẽ kiếm được hàng triệu đô la!”

“Triệu đô—rồi sau đó thì sao?”—ông lão đánh cá lại hỏi.

Chàng doanh nhân đáp: “Rồi sau đó ông sẽ về hưu. Rồi ông sẽ chuyển về ở một làng chài nhỏ, ngủ muộn, câu cá một chút, chơi với con, đi dạo với vợ, vào trong làng làm chút rượu và chơi guitar với bạn bè…”

---

Tôi thì không sinh ra ở làng chài rồi nên đàng nào thì để mua được nhà ven biển tôi cũng cần tiền. Nhất là bây giờ nhà nước quản lý bờ biển nữa nên hẳn là không dễ để có nhà ven biển.

Nhưng thật ra thì tôi sinh ra ở miền quê, không khí trong lành, nhiều cây, ít tiếng ồn. Tôi có thể ngủ muộn, làm vườn một chút, chơi với con, đi dạo với chồng, vào trong làng làm chút rượu (hay là trà sữa) và chơi guitar với bạn bè.

Nhưng câu hỏi ở đây là, nếu bạn sinh ra ở làng chài (hay làng quê như tôi) thì bạn có tận hưởng cuộc sống kiểu vậy không, hay là cuộc đời cứ phải là đi rồi mới trở về

Bạn không định sống 80 năm lặp lại như vậy đó chứ? 

Mình có thể ở vạch đích của cuộc đời người khác, nhưng với cuộc đời của mình thì vẫn ở vạch xuất phát.

Nhưng nếu ta chọn ở lại vì nó làm mình hạnh phúc, thì vẫn được thôi.

Vì cuộc đời là trải nghiệm. Trải nghiệm gì ở đâu lúc nào cũng đều okela cả, miễn vui.


CON VỊT ĐẦU ĐÀN


Nhà ông bà tôi luôn luôn có bầy vịt.

Người ta thường nói "chậm như vịt", hoặc là "tin vịt", hoặc là "hai người đàn bà với một con vịt là thành cái chợ".

Bởi vì cộng đồng vịt nói chung là không kỷ cương pháp quyền như một bầy sói hay một bầy sư tử. 

Con vịt đầu đàn không giống con sói đầu đàn. Thậm chí người ta còn không nhận ra là đàn vịt cũng có con đầu đàn. Không sức mạnh. Không uy quyền. Không tiếng gầm khiến cả bầy im lặng.

Con vịt đầu đàn nó không như vậy. Nó không gầm. Không khẳng định vị trí. Không làm người phân xử. Và cũng không là độc nhất, chúng nó có thể thay phiên nhau.

Con vịt đầu đàn là con có ý tưởng, bây giờ muốn đi đâu. Khi nó muốn đi, nó sẽ nhóng cao cổ lên, kêu cạp cạp để gây chú ý, rồi nó sẽ bước đi, đầu vẫn ngẩng cao hướng về nơi đó, và tiếp tục kêu cạp cạp để kêu gọi cả đàn. Rồi nó sẽ chậm lại để ý coi cái hội này có đi theo không. Nếu cả hội còn đang mải mê săn mồi chưa muốn đi, thì thôi, nó sẽ quay lại, chơi tiếp. Không có gì phải căng thẳng. 

Nếu có vài con đi theo, thì đàn vịt chắc chắn sẽ đi. Chúng không bao giờ cãi nhau hay là chia phe kiểu ai đi thì đi ai ở thì ở.

Đám này cũng không phải "ngu như vịt". Có lần tôi lùa chúng nó từ ngoài vườn về nhà, mà đi hơi gần với mảnh ruộng nhà chú tôi. Có vài con nhóng cổ lên nhìn. Và y rằng, ngày hôm sau là thấy chúng đã lén lén kéo ra đó quần thảo.

Con vịt đầu đàn không phải là duy nhất, mà là có vài con trong đàn thường xuyên có ý tưởng, và có một năng lượng để rủ rê cả đàn. Và quan trọng, nó phải bước đi đầu tiên. Và nó cũng xem cả đàn hưởng ứng ra sao rồi mới bước tiếp.

Không cần phô trương sức mạnh, nhưng phải khoẻ mạnh.

Những con vịt thường xuyên dẫn đoàn là những con khoẻ mạnh phổng phao đẹp mã, cổ nó nhóng cao, mắt nó linh hoạt, và chân cẳng thì oai vệ mà không cần chứng tỏ. Những con yếu hơn thì bận rộn kiếm cho đủ ăn, còn đâu mà nghĩ đến chuyện dẫn đoàn. Thôi cứ đi theo cho chắc, với một sự tin tưởng phó thác hoàn toàn.

Muốn đi đâu phải có ý tưởng.

Tôi thường ngạc nhiên với đám cá trong con rạch, mỗi khi trời mưa dầm, nước ngập lai láng là chúng nó sẽ lên bờ và di chuyển đến một cái ao nào đó. Và chúng nó không bao giờ đi sai, bao giờ cũng hướng đến một cái ao, chứ không đi nhầm vô nồi, trừ phi bị phát hiện trên đường đi.

Tôi cho rằng bọn vịt cũng có bản năng như thế, nhưng chúng nó còn có thêm mắt quan sát, có tai nghe và có não (không ai chê não vịt kiểu như chê não cá vàng). Vì thế mà chúng nó luôn luôn có ý tưởng. Chúng nó không bao giờ ở một nơi trong một ngày mà không đi đâu.

Muốn dẫn đoàn thì phải demo.

Demo ở đây là: bước, bước đi mấy bạn, nào nào nào. Chỉ vậy thôi nhưng thần thái và sự tự tin thì phải có. Và vì nó đi, cả đàn mới muốn đi, hoặc là dám đi.

Tự nhiên và không áp lực

Làm vịt đầu đàn không có lương cao, không có quyền cầm cân nẩy mực, không phải chiến đấu bảo vệ đàn. Nên công việc khá là thú vị, việc nhẹ không lương.

Có ý tưởng là một việc thú vị.

Đi theo ý tưởng là một việc thú vị.

Có bạn bè người thân đi cùng là hạnh phúc.

Không áp đặt, không khiến đồng đội phụ thuộc là tự do.

Làm điều đúng với mình (và đoàn của mình)

Người ta nói muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì đi cùng nhau. Đoàn này thì không bao giờ đi một mình, vì vậy mà trở thành "chậm như vịt". Đồng ý.

Người ta nói nhao nhao như bầy vịt, cũng đúng luôn, vì chúng nó không có đại ca. Chấp nhận.

Nhưng mưu cầu cuộc sống thì có. Biết đâu còn biết mưu cầu hạnh phúc nữa.


Thứ Sáu, 13 tháng 2, 2026

LÀM BIẾNG cũng là làm



"Ngày làm biếng" là một truyền thống của Làng Mai. Nếu bạn đến đó ở một tuần, trong đó sẽ có 1 ngày làm biếng.

"Làm biếng cũng là làm". Thầy Pháp Anh nói như vậy.

Làm biếng ở đây là một động từ, nghĩa là một hành động. Khác với làm biếng là tính từ, nghĩa là chán nản, không động lực, không muốn làm gì.

Hành động trong ngày làm biếng là chủ đích không làm việc, không dùng sức, không dùng não, không tốn năng lượng. Thay vào đó, là ngày sạc năng lượng, chăm sóc bản thân, làm điều yêu thích. 

Ngày trước, tôi thường bối rối trước câu hỏi: "Sở thích của bạn là gì?'. Tôi không biết trả lời sao hết, vì thể thao cũng không, cầm kỳ thi hoạ cũng không, lịch sử địa lý cũng không, ẩm thực cũng không.

Nhưng lúc rảnh, ví dụ như trong ngày làm biếng, thì điều tôi thích nhất là đừng ai quan tâm gì đến tôi. Đó cũng là sở thích sao? Đúng đấy, nhưng tên gọi của nó là gì?

Giờ tôi thích đặt tên cho sở thích của mình là làm biếng, nghĩa là tôi làm gì kệ tôi. Thật sự, nếu trọn vẹn với tinh thần của ngày làm biếng, thì tôi sẽ không biết trong ngày mình sẽ làm cái gì. 

Và đó thật là một điều tuyệt vời.

Quán yêu thích


Mình sẽ không biết quán nào là quán yêu thích nếu không có 1 tiêu chí để khớp lệnh.


Hôm nay khớp lệnh với quán cafe Dinh ở trước cổng Dinh Độc Lập. Nào giờ không để ý vì nghĩ nó là cái quán ọp ẹp dành cho mấy người đi Dinh mệt quá thì vô ngồi nghỉ cho đỡ mỏi. Nay đi ngang thấy để ghế ngoài hiên cũng vui vui, vì không khí tết đang ngập tràn trước mặt. Thế là quyết định vô ngồi thử.


Phát hiện: bên trong cũng nhiều chỗ ngồi, có máy lạnh, view xịn. Trên lầu còn có view xịn hơn. Bên dưới không gian mênh mông vì công viên trước mặt và sân dinh bên phải.


Đặc biệt, menu có món sữa tươi cà phê. Món này mấy quán cà phê xưa đều có, mà giờ mấy quán mới không có bán nữa. Nó vẫn khác với bạc xỉu mà. Bạc xỉu nhiều cà phê hơn, uống cũng căng não mất ngủ lắm.


Thế là tôi nhắn tin cho ông kia nói là quán này sẽ trở thành quán yêu thích của tôi. Nếu không có ý định cụ thể đi quán nào khác, thì mặc định là vô đây uống sữa tươi cà phê. Nó lành mạnh hơn hẳn cái món sữa tươi trân châu đường đen kia, mỗi lần uống vô là no đầy kem là kem.