Trái nghĩa với "tự ti" không phải là "tự tin"

 

Tự ti là thấy mình không đủ tốt. Làm được thì nghĩ chắc mình ăn may, hoặc ai mà chẳng làm được. Làm không được thì chắc chắn là lỗi của mình. Hay so sánh và luôn thua cuộc.

Trái nghĩa với tự ti là tự cao. Tin rằng mình giỏi hơn người. Hay khoe thành tích, thích được công nhận. Hay tranh luận thắng thua. Phải thắng thì mới vừa lòng.

Tự cao "nặng đô" hơn nữa là ái kỷ. Phải luôn được công nhận và ca ngợi để thấy mình vượt trội. Nổi giận và thô bạo nếu không được ca ngợi. Sẵn sàng thao túng người khác để khiến họ thấy họ nhỏ lại và nhìn thấy mình to lên.

Mà trạng thái nào thì cũng không phải là chân thật. 

Chân thật và cân bằng là trạng thái tự tin. Biết mình có giá trị nhưng không cần chứng minh chứng tỏ. Biết điểm mạnh điểm yếu của mình. Thấy mình đủ tốt và sẵn sàng học hỏi để tốt hơn. Không cần hạ thấp người khác. Không phụ thuộc nhiều vào lời khen chê. Cảm xúc ổn định, tâm thế bình thản. Có khả năng tôn trọng người khác.

Có điều là: con người ta thường hay dập dềnh giữa các trạng thái này. Có khi tự tin có khi không. Có khi bên ngoài tỏ ra tự tin nhưng bên trong thì chông chênh. Có khi cũng nổi điên khi bị chê trách. Có khi cũng giận hờn làm mình làm mẩy khi người yêu không ngưỡng mộ mình.

Cho nên cố gắng cân bằng được chừng nào thì hay chừng đó.

Nguyên lý ánh sáng: Ánh sáng của tự tin

 

Nếu mình giỏi hơn, mình sẽ tự tin hơn.

Nếu mình đẹp hơn, mình sẽ tự tin hơn.

Nếu mình có sự nghiệp, mình sẽ tự tin hơn.

Nếu mình có giá trị, mình sẽ tự tin hơn.

Tiếc rằng mình không giỏi, mình không đẹp, mình không có sự nghiệp rực rỡ, mình không tạo giá trị gì to tát.

Những suy nghĩ này như bóng tối. Bóng tối không cần mời. Nó thường xuyên ngự trị.

Chiến đấu với bóng tối là vô ích. Xua đuổi bóng tối là vô ích. Nhốt bóng tối lại là vô ích. Che đậy bóng tối là vô ích.

Cũng như việc mình cố để giỏi hơn, cố để đẹp hơn, cố để xây dựng sự nghiệp, cố để tạo thêm giá trị.... Là mình đang gồng lên chiến đấu với bóng tối.

Hoặc là mình tỏ ra tự tin, tỏ ra thông minh, tỏ ra sáng suốt, tỏ ra điềm tĩnh... Là mình đang gồng lên che giấu bóng tối.

Nhưng con người không phải là đối thủ của bóng tối. Chỉ có ánh sáng mới là đối trọng của bóng tối.

Ánh sáng của nhận thức, nhận ra giá trị của mình không chỉ nằm ở thành tích.

Ánh sáng của nhìn nhận, chấp nhận mình chưa hoàn hảo.

Ánh sáng của tôn trọng, tôn trọng chính bản thân mình.

Ánh sáng của bao dung, thôi trách bản thân vì những điều đã xảy ra.

Ánh sáng của yêu thương, nhìn vào nỗi đau của mình mà không phán xét.

Anh sáng của đủ đầy, thôi xem bản thân mình là một dự án cần sửa chữa.

Bóng tối của tự ti có khi vẫn còn đó, nhưng sẽ rút lui dần khi ánh sáng tràn vào. 

Không nhất thiết chiến đấu với nó.

Không nhất thiết gồng lên che giấu nó.

Thương mình trước. Được thương rồi sẽ tự tin hơn.

Từ ngữ nào mô tả cái chết của bạn?

 

Cái chết là sự tò mò lớn nhất của loài người. Không được làm thử, không được chia sẻ kinh nghiệm thực tế. Với nhiều người, đó là giây phút quan trọng nhất. Người ta hay nói là sống sao để chết được thanh thản, làm như cả cuộc đời phấn đấu chỉ để có được giây phút "này nọ" khi chết. Mà cũng đúng lắm. Tâm trạng của một người khi chết phản ánh cả cuộc đời người đó đã đi qua. Tiếng còi chung cuộc là tiếng còi quyết định.

Chọn cái chết cũng giống như là chọn ý nghĩa cho cuộc đời mình vậy.

Và đây là bộ từ điển, rảnh rảnh chọn một từ bỏ túi:

qua đời

từ trần

tạ thế

khuất

lìa đời

mất

quy tiên

băng hà

hi sinh

đi rồi

không còn nữa

về với ông bà

an nghỉ

yên nghỉ

về nơi chín suối

ngủ một giấc dài

hóa cát bụi

về với đất

tan vào hư vô

khép lại một kiếp người

buông tay trần thế

rời cõi tạm

trút hơi thở cuối cùng

chết

chết rồi

mất mạng

đi đời

tiêu đời

bỏ mạng

toang

xong phim

đi bụi

ngủm

tèo

chầu trời

chầu diêm vương

bay màu

chết toi

chết thảm

chết không toàn thây

vãng sinh

siêu thoát

trở về cõi vĩnh hằng

Sợ rơi vào hạnh phúc

Tôi có vài đứa bạn. Một số đứa luôn có người yêu, và cứ mỗi lần chia tay nó lại đau khổ rồi lại sốt sắng đi tìm người yêu mới.

Trong khi đó thì có vài đứa lại khá là thờ ơ. Lúc thì chúng nó than là buồn qúa, sao không có người yêu gì hết. Lúc thì chúng nó nói, kiếm người yêu ở đâu vậy, khó quá. Lúc thì chúng nó nói, tao đang muốn kiếm chồng, nhưng hổng có mối nào được hết.

Tâm sự kỹ hơn một chút, thì mấy đứa bạn này kiểu thấy chuyện tình cảm khó quá, mà lại rủi ro nữa. Yêu rồi chia tay buồn lắm. Nếu mình đang yêu mà người ta hết yêu thì sao. Đó là còn chưa nói đến hôn nhân. Nếu mình muốn ở lại mà người ta muốn đi thì sao. Thế thôi thà chia tay luôn từ đầu. Đi qua vui vẻ rồi đến lúc mất đi thì hụt hẫng. 

Tôi mới nhận ra rằng ai cũng thích hạnh phúc hết, nhưng vì sợ sự hụt hẫng (nếu có) mà đôi khi hông dám rơi vào hạnh phúc luôn. Thấy cơ hội đến thì chần chừ, hoặc là phải phân tích thật kỹ lưỡng để xác suất thành công thật là cao. Nhưng phàm cái gì làm mà không hết mình thì nó lại không được kết quả tốt, nên lại thành ra trục trặc. Thế là khó khăn lại củng cố khó khăn.

Nhưng xét ở khía cạnh khác thì họ lại là những người mạnh mẽ. Có thể sống tốt một mình mà không nhất thiết phải có ai. Họ nắm phần chủ động. Còn những đứa thuộc phe kia thì lúc vui sướng lúc khổ sở, dập dềnh như đi tàu lượn. Tại không thích một mình, hoặc sợ một mình.

Rốt cuộc thì ai cũng có một nỗi sợ nào đó. Nên thế giới này tạm chia thành 2 phe: phe thà chịu khổ chứ không chịu lỗ, và phe thà chịu lỗ chứ không chịu khổ. Chọn cái này là tại vì không thích cái kia, chứ chưa hẳn là do mình thực sự thích cái này.

Mà phe không chịu lỗ trông có vẻ đông hơn. :)

Không thể là ai khác

 

Mỗi người sinh ra đã có một "ID"

Thật kỳ diệu thay, người ta có thể xác định người này hay người kia bằng dấu vân tay. Dấu vân tay không trùng nhau, dù dân số loài người đã lên đến hàng tỷ.

Rồi mỗi người còn có số căn cước công dân, số hộ chiếu... Điều đó thể hiện ý chí của xã hội rằng một người cần phải là chính họ, không nên và không thể là ai khác.

Không được chọn hoàn cảnh để bắt đầu

Không ai được chọn cha mẹ, gia đình, gốc gác, quốc tịch, màu da, nhan sắc, tính tình, trí thông minh... và cả những hạn chế. Nếu ai đó mong muốn thay đổi, ước chi, phải chi mình không được (hay bị) sinh ra như thế, thì đó quả là một bài toán không lời giải.

Mỗi ngày trôi qua, người ta càng khác nhau hơn nữa. Thêm một sự khác nhau về trải nghiệm, nỗi đau, niềm vui, những suy nghĩ, những hành động, những lần vỡ vụn, những lần đứng lên... Lâu dần, mỗi người tích luỹ cho mình một phiên bản đặc biệt của kinh nghiệm sống, triết lý sống, nhân sinh quan, thế giới quan. 

Nếu ngay từ đầu, bạn không thể là ai khác, thì càng về sau, điều đó càng vĩnh viễn.

Mọi so sánh đều tương đối và nên có mục đích

Mọi người luôn có thể làm phép so sánh một cách tương đối. Cái này đúng hơn, người kia đẹp hơn, ai đó giỏi hơn... ở một khía cạnh nào đó. Điều quan trọng nhất đó là so sánh nhằm mục đích gì. Có những so sánh giúp ta thêm cảm hứng và động lực, nhưng cũng có những so sánh gây chán nản, bế tắc và buông xuôi. Cũng có những so sánh giúp ta hiểu được đúng vị trí và trạng thái của mình. Giống như việc đặt để quân cờ trên một bàn cờ, phải hết sức ý thức về ý nghĩa của mối tương quan.

Không sợ đánh mất chính mình

Khi bạn thay đổi rất nhiều để phát triển, bạn trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Khi bạn thoả hiệp những gía trị của bản thân để chạy theo một điều gì đó, sẽ có lúc bạn nhận ra mình đang rời xa bản thể. Bạn sẽ khó chịu, trăn trở. Rồi bạn xác quyết lại một lần nữa đâu là giá trị mà mình theo đuổi, và rồi bạn sẽ lại quay về. Mỗi lần như vậy, bạn lại trở thành phiên bản sâu sắc hơn của chính mình.

Khi tôi và chính mình xa nhau, đó là đau khổ. Khi tôi và chính mình ở bên nhau, đó là hạnh phúc.

ĐI QUA TUỔI 40 (9)

XUỐNG NÚI

Thiền viện của chúng tôi nằm ở bìa rừng, không phải ở trên núi. Nhưng chúng tôi thích gọi ngày tốt nghiệp của mình là “xuống núi” cho giống như trong phim kiếm hiệp.

Vào ngày thứ mười, chúng tôi thực hành thiền từ bi quán. Không còn quay vào bên trong như chín ngày trước, hôm nay chúng tôi hướng lòng yêu thương và biết ơn của mình ra bên ngoài, đến những người thân và cả những người không thân đang hiện diện xung quanh. Cũng vào ngày thứ mười, chúng tôi đã được phép nói chuyện lại, và các khoảng nghỉ giữa giờ cũng dài hơn một tí.

Vậy là 10 ngày sắp hết. Ngày mai chúng tôi mới trở về nhà, nhưng đến giờ này thì coi như thử thách đã vượt qua. Ai nấy đều cảm thấy tự hào và tận hưởng những giây phút còn lại trong niềm hân hoan.

Tôi và nhỏ bạn nhìn nhau cười. Hồi còn là sinh viên, nó là đứa ăn to nói lớn và nói rất nhiều. Tôi định hỏi nó mấy ngày qua không được nói thì thấy sao. Nhưng tôi chưa kịp hỏi thì nó đã nói luôn:

- Tao đã xin về vào ngày thứ ba nhưng thiền sư không cho mày ạ.

- Ha ha. Tao không ngạc nhiên. Nhưng tao ngạc nhiên là thấy mày ở đây.

- Tao đã tập thiền từ mấy năm nay rồi. Tuần vài tiếng ở tịnh xá. Nhưng vô đây ngồi hai ngày là tao chịu hết nổi. Tao nổi điên suốt. Người nó cứ nóng rần rần. Không biết ngồi đây chịu đựng để làm gì trong khi con ở nhà thì đang sốt. Đã vậy, nhỏ ngồi gần tao nó lại cựa quậy suốt, rồi nó hít hít, nó chép miệng, thế là tao lại điên lên.

Nó kể một hồi, xong tôi hỏi:

- Vậy điều gì mang mày đến đây?

- Mày nhớ ông Dũng không? Lớp mình ấy. Ông ấy là chồng tao.

- À, nhớ. Nhưng ông đó hồi đó cứ lầm lầm lì lì. Còn mày thì cứ lốp bốp.

- Đó. Sau đó tao với ổng quen nhau, mày thấy hay không? Còn khoá thiền này là ổng đi rồi, nên ổng giới thiệu cho tao. Mà thật ra thì tao cũng đang tìm hiểu phật pháp, nên tao cũng muốn đi.

Tôi chợt nghĩ đến ông bạn trai. Nhỏ bạn tôi được chồng khuyến khích đi, còn ông bạn trai tôi thì kịch liệt phản đối và đã giận dỗi chặn tin nhắn từ trước khi ngày 1 bắt đầu.

Nói chuyện bâng quơ một hồi, tôi hỏi nó:

- Vậy lúc mày ngồi thiền mày thấy gì?

- Tao thấy tiếc và bức bối mày ạ.

Rồi nó kể chuyện về khoảng thời gian 20 năm qua kể từ lúc ra trường. Nó đã lấy chồng, sinh con, và đi làm cùng một công ty cho đến giờ.

- Cùng một công ty? - tôi buột miệng hỏi lại.

Có một thoáng gì đó chạy qua trên mặt nó. Tôi mong đó không phải là vì câu hỏi của tôi. Nó trầm ngâm một tí, rồi nó nói tiếp:

- Là chuyện đó đó. Lúc ở nhà thì tao thấy chuyện ổn định cuộc sống là mục tiêu của đời mình, và tao luôn cố gắng để duy trì, dù nhiều khi cũng phải gồng lên. Nhưng vô ngồi thì nó cứ dâng lên cảm giác bức bối như con thú bị nhốt vậy.

Thấy tôi im lặng không nói gì, nó hỏi:

- Vậy còn mày, mày thấy gì?

Tôi vẫn còn ngẫm nghĩ về điều nó vừa nói. Một lúc sau, tôi mới trả lời nó:

- Tao thấy khó chịu và tự trách bản thân về chuyện tao đã làm xáo trộn cuộc đời tao quá nhiều. Tao đã đổi công việc nhiều lần, bao nhiêu lần tao không còn đếm nữa. Tao cũng vừa đổi chồng. Tao vừa đổi chỗ ở. Và tao đang phải xa con gái…

Mỗi lần nhắc đến con gái, cổ họng tôi lại nghẹn, làm tôi không thể nói gì thêm. 

Bạn tôi cũng im lặng. Hồi lâu sau nó nói:

- Tao nghĩ hôm nay tao với mày gặp nhau ở đây là do ông trời sắp đặt đó. Mày có tin không? Để cho hai cuộc đời trái ngược của tao với mày được phản chiếu vào nhau.

- Ừ, chắc vậy. Có những lúc tao cũng cảm thấy niềm tin mạnh mẽ như vậy. Những lúc đó tao thấy mình may mắn, vì có những chuyện tao hoàn toàn không biết làm gì tiếp, mà rồi thì nó lại xuất hiện một gợi ý nào đó, bằng cách này hay cách khác. Giống như có ai đó đã bí mật dàn xếp vậy. Một người luôn bảo vệ, yêu thương và sẽ không bỏ rơi mình.

Chúng tôi nói chuyện rất khuya. Đêm nay là đêm cuối cùng. Sáng mai chúng tôi sẽ dậy sớm hơn thường lệ để dọn dẹp, sau đó thực hành thiền buổi sáng và nghe thiền sư dặn dò lần cuối trước khi “xuống núi”.

Vào giờ ăn sáng, chúng tôi xuống nhà ăn và cười với từng người mình gặp. Ai ai cũng rạng ngời và nụ cười thì thường trực trên môi. 

Ban tổ chức đã sắp xếp xe để đưa thiền sinh về thành phố, ai cần thì đăng ký chỗ. Tôi nhớ đến chiếc tin nhắn bị trả lại 10 ngày trước. Thế là tôi đăng ký cho mình một chỗ. 

ĐI QUA TUỔI 40 (8)

 

NGÀY THỨ SÁU

Hồi còn nhỏ, thỉnh thoảng anh em tôi hay chơi trò chiếu tướng bọn kiến bằng kính lúp. Buổi trưa nắng, khi ánh mặt trời đang mạnh, chúng tôi dùng kính lúp để hội tụ tia sáng về một điểm, rồi dí điểm đó theo chú kiến đang bò. Sau một lúc, tia sáng đó có thể làm điên đảo một chú kiến. Thậm chí chú kiến có thể chết.

Từ cuối ngày thứ tư của khoá thiền, chúng tôi học làm chuyện đó: dùng ánh sáng của sự tập trung tâm trí để soi chiếu trên thân. Chúng tôi dịch chuyển điểm sáng đó qua từng nơi trên cơ thể. Tại mỗi nơi đều có một “chú kiến” nào đó đang bận rộn, đơn giản bởi vì toàn bộ các cơ quan trên thân thể không lúc nào dừng hoạt động.

Nửa ngày trôi qua, rồi một ngày, một ngày rưỡi. Chúng tôi dần thành thục hơn với tia sáng của mình. Nó bắt đầu có tác dụng lên các “chú kiến”.

Trong buổi sinh hoạt đầu khoá, thiền sư nói rằng hành trình mà chúng tôi sắp trải qua được ví như là một cuộc phẫu thuật tâm trên thân. Những cảm xúc mà ta trải qua đều biểu hiện ở đâu đó trên thân. Khi cảm xúc qua đi mà chưa kịp buông xả hết, nó để lại một nút thắt. Những cảm xúc bị phớt lờ, bị dồn nén trong quá khứ đã trở thành vô số nút thắt trong tiềm thức và trên thân thể. Nếu tia sáng của tỉnh thức đủ mạnh và sắc bén, nó sẽ chọc thủng và những nút thắt này sẽ bắt đầu bung ra. Cuộc giải phẫu bắt đầu.

Bây giờ là ngày thứ sáu. Từ hôm qua, đã có một vài phản ứng xảy ra trong thiền đường. Ai đó đã thấy khó thở và được dìu ra ngoài. Một ai đó khác đã khóc nấc, rồi cũng được đưa ra ngoài.  

Khác với những sự ngọ nguậy của những ngày đầu, ngày hôm nay tôi bắt đầu có những cơn giật một cách vô thức. Khi tia sáng chiếu tới một nơi nào đó đang bị căng, nó sẽ gây ra một cơn giật. Và những chỗ căng trên thân tôi thì nhiều vô kể. Có những cơn giật mạnh đến nỗi tôi có cảm giác là mình đã nhấc lên khỏi mặt sàn. Có những cú giật đẩy tôi vào một tư thế ngồi khác, khiến các cơ bị vặn và đau. Có những lúc tôi thấy giống như mình bị đưa vào một tư thế kỳ quặc nào đó. Tôi liền mở mắt và kiểm tra. Nhưng không, tư thế đó rất thẳng. Tôi dần dần hiểu ra rằng, tôi đang trải qua tiến trình điều chỉnh cơ khớp và dây chằng, một cách vật vã và gồm cả sự đau đớn chẳng khác nào vật lý trị liệu.

Trừ một vài trường hợp nhạy cảm đã bục phát từ hôm trước, ngày thứ sáu là ngày có nhiều sự chộn rộn nhất trên thiền đường, với những tiếng thút thít, tiếng thở mạnh, và vài đứa miệt mài sửa lưng như tôi.

Đến cuối ngày, những cơn giật của tôi bắt đầu nhẹ dần, căng tức ở chân đã giảm, và sự điều chỉnh đã bắt đầu dịch chuyển dần lên trên.

ĐI QUA TUỔI 40 (7)

KHOẢNG LẶNG CỦA THỜI GIAN

Trong thời gian ở khoá thiền, chúng tôi ở trong phòng tập thể. Phòng của tôi có 5 người, mỗi người ngủ trên một chiếc giường đơn. Cả khu nhà khá đông, hơn hai trăm thiền sinh sống cạnh nhau ở khoảng cách gần. Nhưng theo quy định của khoá thiền, chúng tôi không được giao tiếp, kể cả bằng mắt, với bất cứ ai xung quanh. Chúng tôi cũng không được đi ra khỏi khuôn viên của thiền viện, không nhìn thấy cảnh vật nào khác. Trong suốt thời gian 10 ngày tương đương với 240 giờ, chúng tôi không có gì khác để bám vào, ngoài chính bản thân mình. Đây là khoảng thời gian ngưng đọng dài nhất của cuộc đời tôi cho đến lúc này.

Ngạc nhiên thay, tôi không thấy khó khăn gì trong việc ngừng giao tiếp. Trái lại, tôi thấy nhẹ nhõm vì được yên. Một cảm giác an toàn tuyệt đối. Không sợ bị quấy rầy, không sợ bị để ý, không sợ bị nhận xét, không sợ người khác giỏi hơn, không sợ mất phần, không sợ mình vô dụng… Tôi thầm nghĩ, biết đâu các tiên nữ trên thiên đàng cũng không thể có được sự tự do tự tại mà chúng tôi đang có.

Tình cờ, một trong các bạn cùng phòng của tôi là bạn học cũ. Chúng tôi nhận ra nhau trong im lặng. Tôi đã không gặp lại cô ấy lần nào kể từ ngày ra trường. Khoảng thời gian đó là 20 năm. Có biết bao nhiêu là chuyện đã xảy ra với cuộc đời của mỗi đứa, biết bao nhiêu chuyện để kể. Mặc dù vậy, trong tôi không có sự khó chịu nào về chuyện chúng tôi phải làm lơ với nhau. Ngược lại, sự có mặt của cô ấy làm tôi cảm thấy yên tâm và ấm áp. Chỉ cần biết có ai đó ở đó, không nhất thiết phải nhìn nhau. Đó là sự hiện diện.

Sự ngưng đọng giống như một ly nước được đặt xuống bàn và để yên. Khi không bị khuấy động nữa, bụi bẩn và những tạp chất bắt đầu lắng xuống, từ từ, sau khi đã lộn vòng vòng chán chê theo quán tính. Cũng giống như những suy nghĩ của chúng tôi, cứ chạy về quá khứ, nhảy tới tương lai, nổi giận ở đâu đó… rồi lại chạy lòng vòng, lại lặp lại những suy nghĩ cũ… Nhưng mãi rồi cũng có lúc, tất cả chỉ còn hơi thở. Trong những giây phút ấy, tôi thấy tâm mình thuần khiết như ly nước trong veo. Tất cả đã lắng xuống.

Những khoảnh khắc lắng đọng giống như ánh sáng của tia chớp. Trong ánh sáng đó, mọi thứ dường như đứng yên. Mọi tiếng ồn, mọi sự xôn xao đều im bặt. Tuy nhiên, đó là những khoảnh khắc ngắn ngủi. Còn trong phần lớn thời gian, những trải nghiệm trong tâm tôi là gió, là say sóng, là dằn xóc như chạy xe trên đường ổ gà.

Bối rối chuyện tình đi hỏi thiền sư

Dạo trước trên mạng xã hội có lan truyền loạt truyện hài về màn đối đáp của thiền sư và những người trẻ đến thỉnh giáo. Trong số đó có hai câu chuyện mình rất thích, vì nó có “lan quyên” đến công việc mình đang làm.

—

Câu chuyện thứ nhất.

Chàng trai ủ rũ: "Con hết lòng hết dạ với mối tình đầu, cô ấy nói gì cũng nghe, muốn sao cũng chiều, kết quả cô ấy chê con nhu nhược, ko có chính kiến đòi chia tay. Đến người thứ hai, con luôn tỏ ra quyết đoán mạnh mẽ, sẵn lòng lăn xả vì nàng, ko ngờ cô ấy bảo con quá hoàn hảo, ở cạnh con ko có cảm giác an toàn."

Thiền sư bất giác đưa tay sờ đầu.

Chàng trai nhanh nhảu nói:" Ý của thầy là con nên dùng đầu suy nghĩ, tuỳ từng hoàn cảnh mà xử lý khác nhau?"

"Ý ta là một hoà thượng như ta thì hiểu gì về yêu đương chứ?"

—

Câu chuyện thứ hai.

Chàng trai: "Bạn bè mới kết hôn đã ly hôn, làm con mất hết niềm tin vào tình yêu."

Thiền sư chậm rãi chỉ tay về phía chậu hoa lan và hoa đỗ quyên ngoài sân.

Chàng trai ngắm nhìn hồi lâu rồi nói:" Ý thầy là tình yêu vốn tự nhiên như hoa cỏ, lúc thì dịu dàng khoe sắc sáng bừng không gian, nhưng rồi cũng có lúc lụi tàn buồn bã thê lương. Con người vốn dĩ ko nên đòi hỏi quá nhiều ở tình yêu?"

Thiền sư thở dài đáp:" Không, ý ta là chuyện người ta ly hôn thì có lan quyên gì đến cậu?"

—

Trong câu chuyện thứ nhất, thiền sư giống như là người cố vấn, tư vấn (nhưng sai khách hàng). Để có thể cố vấn người khác, ta cần chia sẻ với họ công thức thành công mà mình đã trải qua và đúc kết được, giúp cho họ xài được luôn mà không phải mất thời gian. Vì vậy, khi ta không có kinh nghiệm gì để chia sẻ thì không cố vấn được. Chia tay.

Trong câu chuyện thứ hai, thiền sư giống như một người khai vấn (coach). Khai vấn vốn dĩ không sử dụng đến kinh nghiệm cá nhân của coach.

Trong bối cảnh của một câu chuyện hài, câu nói của thiền sư nghe như là một sự từ chối bằng một cú vặn. Nếu xuyên qua lớp bối cảnh đó, thì câu hỏi của thiền sư rất giống câu hỏi coaching: chuyện này có ý nghĩa gì với bạn? Trọng tâm trong câu chuyện của chàng trai không phải là chuyện người ta ly hôn, mà là niềm tin và mong đợi của chàng ta.

Câu hỏi lạ, bất ngờ, "khó đỡ" là một trong những vẻ đẹp của coaching. Tác dụng của nó là để provoke, nghĩa là khơi ra, kích thích, kích hoạt những góc nhìn mới, tư duy mới, ý tưởng mới. 

Bởi thế nên người ta mới mang chủ đề tình yêu đến kể với người đang không có người yêu. Người ngoài cuộc thường nhìn sự việc thông suốt hơn người trong cuộc đó mà.

"Nếu thượng đế không thể giúp con giảm cân...

 

...thì xin ngài hãy làm cho bạn con mập lên."

Đây là câu nói đùa. Nhưng người ta chỉ nói những câu đùa mà nó đúng, chứ nếu không thì đùa không có ép phê.

Con người ta cần bằng chứng rằng mình hơn người khác để thấy mình ổn. Hoặc là mình đẹp lên, hoặc là xung quanh xấu đi, thì đều ổn cả.

Người ta cũng hay nói đùa rằng phép tính mà con người làm nhiều nhất trong ngày là phép so sánh. 

Thật vậy, nếu không so sánh làm sao biết cái này là ổn, cái kia là không, khi nào thì cần phấn đấu, khi nào thì không, cái nào là tiến bộ, cái nào là thụt lùi....

So sánh càng nhiều, tự do càng ít

Lúc nhỏ tôi không sợ bị so sánh với chúng bạn, bởi vì tiêu chí so sánh lúc đó là học có giỏi không. Nhưng lớn lên một chút, bỗng dưng tiêu chí đổi hẳn. Đó là chuyện con gái lớn rồi phải thế này thế kia thế nọ. Và bỗng dưng tôi bị rớt hết so với các loại tiêu chuẩn. Nếu tôi chấp nhận sự so sánh đó, nghĩa là tôi phải phấn đấu lại từ đầu với những hướng đi như vậy, dù có thích hay không. Chuyện này không vui. Thế là tôi phải đi, đi tìm nơi mà tiêu chuẩn đánh giá khác đi. Phải bỏ qua một số chàng trai đang thích mình, vì biết rằng mình sẽ không trở thành người mà họ thích.

Không bị so sánh, rồi mình cũng tự so sánh

Trở lại chuyện con người làm rất nhiều phép so sánh mỗi ngày, trong đó tự so sánh là một động lực, nhưng cũng thường xuyên bị thiên vị, không công bằng.

Những kiểu không công bằng thường gặp như:

- So sánh điểm yếu của mình với điểm mạnh của người khác. Mỗi lần nhìn thấy điểm yếu của mình là y như rằng thấy người khác sao mà hay quá.

- So sánh thành tựu nhưng không xét đến điểm xuất phát. Người ta làm ông này bà nọ có của nọ của kia còn mình thì... Quên coi lại chuyện mỗi người đã đi được từ đâu đến đâu.

- So sánh ghen tị kiểu vì tôi là con sãi ở chùa nên tôi phải quét lá đa. Nhưng người ta được làm vua là vì họ hoặc là cha ông họ phải đi khởi nghĩa, thì mình không tính tới.

- So sánh trên bề nổi. Sao người ta lấy chồng sướng thế còn mình thì... Sao người ta yên ổn thế còn đời mình thì... Nhưng những khía cạnh khác thì mình không nhìn thấy.

- So sánh với lứa tuổi. 30 tuổi đầu rồi mà còn... Từng tuổi này mà còn.... Cái này rất khó thoát, rất nhiều người ở trong cái peer pressure này.

- Chưa thấy rõ mình cũng đem ra so sánh. Chưa biết mình có điểm mạnh gì, theo đuổi những giá trị nào, nhưng vẫn đem ra so sánh, và kết quả là thấy thua kém người ta.

- So sánh với hình mẫu lý tưởng. Tự xây lên một con người hoàn hảo theo kiểu mình thích, rồi luôn thấy mình không được như hình tượng đó.

Tự do là khi...

Nếu ta có thể giảm tiêu chí so sánh xuống mức tối thiểu, có phải cuộc đời sẽ thênh thang hơn không.

Tối thiểu ví dụ như là việc thượng tôn pháp luật (nếu không sẽ bị cưỡng chế), tôn trọng đạo đức (để không bị tẩy chay), và cân nhắc các quy ước xã hội để chọn ra những điều phù hợp với hướng đi của mình. Thường xuyên nhận biết các phép so sánh mình đang làm hàng ngày để chọn lọc lại. Quá nhiều là sẽ quá mệt.

Quan sát loài vật để hiểu loài người

 

Loài người là động vật bậc cao, có nghĩa là cũng có liên hệ với các loài vật bậc thấp.

Vì thế mà khi chúng ta không thể thí nghiệm trên loài người, vì lý do đạo đức và tế nhị, thì chúng ta thí nghiệm lên động vật: ruồi giấm, chuột, khỉ... rồi suy ra kết quả trên loài người.

Quan sát đàn gà cũng không có vấn đề gì về đạo đức và tế nhị. Chỉ là chuyện tào lao trong lúc nằm đưa võng bên hiên nhà của ông bà.

ANH GÀ TRỐNG

Giới tính: đực.

Khi nó còn trẻ vừa bước ra đời, nó xấu xí kinh hồn. Lông trụi, mặt đỏ gay, gáy thì ngắc ngư. Suốt ngày đuổi theo gà mái, nhưng bọn gà mái thích đi theo mấy anh gà chững chạc hơn. Đang lúc mấy cô gà mái vui vầy với mấy anh đẹp mã đạo mạo thì gà trống choai chạy đến gây chút chú ý với cô gà mái, thế là bị đập, hoặc là bị phớt lờ. Gớm, hai anh chị kia chỉ nhìn nửa con mắt xong kéo nhau đi ra chỗ khác tâm tình tiếp.

Gà trống choai lại đỏ mặt tía tai, vừa quê vừa bực tức. Thế mà đằng kia lại có thằng trống choai khác đang lăng xăng. Làm cái gì thế? Chi bằng đến dạy nó một bài học.

Năm tháng qua đi. Bây giờ anh đã trở thành giống như cái lão đạo mạo kia rồi. Bộ lông anh đẹp nhất làng. Mào của anh, dáng đi của anh, ánh mắt của anh, mọi thứ đều tỏ ra sự oai vệ.

Anh có một chiêu chưa bao giờ gây thất vọng: ga lăng với mấy cô gà mái bằng... đồ ăn. Anh gắp một miếng mồi vào mỏ của mình (có phải thực sự là đồ ăn hay chỉ là cọng rác, không quan trọng), giơ lên cho bọn gà mái thấy, rồi gõ gõ xuống đất, kêu lên cục cục một cách đầy hứng khởi, thế là cô gà mái thế nào cũng chạy đến. Trăm lần như một. Và rồi khi cổ đến, thì quan trọng gì cái đồ ăn đó. Anh sẽ xoè cánh xuống chân và de xung quanh cô gà mái, cho cổ biết tâm ý của mình. (Loài người học chiêu này của anh và họ gọi nó là "ve vãn".) Chuyện gì đến sau đó cũng sẽ đến thôi.

Người ta nói đường yêu đương đi qua cái bao tử quả không sai. Mời ăn, hẹn đi ăn, hứa hẹn sẽ có ăn cả đời... chiêu này chưa bao giờ thất bại. Về chiêu thức, bạn có thực sự nắm được đồ ăn không, thì cũng hên xui lắm, bạn vẫn phải giả vờ như là thật thôi. 

Mà chuyện đó cũng không thực sự quan trọng, vì gà mái không thực sự cần ăn đồ ăn của gà trống. Tự kiếm ăn được mà, thậm chí kiếm đủ cho mười đứa con. Thực sự, chuyện "gà trống nuôi con" ấy, mỗi lần nó xảy ra là đều được coi là huyền thoại giữa đời thường.

CÔ GÀ MÁI

Giới tính: mái

Hồi thanh niên, gà trống xấu xí bao nhiêu thì gà mái mướt rượt bấy nhiêu. Vậy mà dần dần, cục diện thay đổi không cách gì đảo ngược. Mấy lão ngày càng đẹp mã, các chị ngày càng xơ xác. 

Chứ sao nữa. Đẻ xong loạt trứng đầu tiên, gà mái vào ổ nằm ấp 21 ngày. Suốt 21 ngày, gà mái bước xuống đi bộ, đi ăn có vài lần. Đến khi đàn con nở, người cổ đã nhẹ tênh. 

Xơ xác rồi. Ấy thế mà giờ phải nuôi một đàn con. Rồi còn phải bảo vệ chúng nữa. Cả xóm ai cũng ngán cô gà mái mẹ. Mới lơn tơn đi ngang, lỡ đi gần cổ hay đám con cổ một tí, có ý gì đâu, vậy mà cổ phùng xoè bay vô đá, nhìn mặt cổ lúc đó thì quả là gớm.

Và chuyện này lặp lại suốt cuộc đời còn lại của cổ.

GÀ CHÍP HÔI

Giới tính: lộn xộn, không phân biệt

Bọn này không biết cha chúng là ai. Quan trọng gì. Ngày xưa ổng dụ bà mẹ bằng miếng mồi giả, hên lắm thì là miếng mồi thật nhưng cũng chẳng xơ múi được gì. 

Vì chẳng biết cha là ai nên mấy cô em gái sau này lại đôi khi này nọ ngay đúng ông cha của mình. Mà cũng có quan trọng gì. Có điều là chuyện này không xảy ra với đám trai. Ờ thì ý là không có chuyện là đám trai sau này lại đi ra dụ dỗ nhầm trúng bà mẹ của mình. Các mẹ không làm thế. Bọn trai cũng không.

Mà cái xã hội loài gà này nó tồn tại bao đời như thế. Và chúng vẫn ổn.

/calm/ - Từ "cố gắng bình tĩnh" đến "an nhiên tự tại"

 

/calm/

1. Ban đầu, nó chưa yên, nó cố gắng yên

Calm down: là động từ, làm cho dịu lại; làm cho lắng xuống

2. Khá hơn một chút, nó đã bắt đầu yên, cố gắng duy trì

Keep calm: giữ bình tĩnh

Stay calm: vẫn bình tĩnh

Calm water: mặt nước yên tĩnh

3. Cứ giữ được như thế, nó trở thành phẩm chất

A calm presence: sự hiện diện vững chãi

A calm person: một người điềm tĩnh

Inner calm: tĩnh tâm, tâm tĩnh lặng

A calm sea: biển lặng

Thích thành công nhưng ghét kế hoạch

 

Tôi không có một chiến lược để thành công, bởi vì ghi ra chiến lược đã là một việc gây chán nản, và theo đuổi nó lại càng chán nản hơn.

Cách yêu thích của tôi là mơ về một tương lai. Thường xuyên mường tượng về nó. Vui với nó. Đắm chìm với nó trong giấc ngủ. Tôi cũng nhận thâý là nó viển vông so với hiện tại. Nhưng vì thích mơ thì cứ mơ.

Rồi một ngày những điều ấy cũng đến. Tôi bắt đầu ngạc nhiên, lần đầu tiên là khi tôi trở thành học sinh giỏi nhất, năm lớp sáu. Tôi mơ về nó khoảng chừng nửa năm như thế. 

Lần ngạc nhiên thứ hai là khi được chọn đi thi học sinh giỏi, rồi được chọn đi thi tiếp ở một bộ môn khác, và là thủ khoa tốt nghiệp trung học, đậu vào tất cả các trường đại học mình thi.

Đi làm, tôi mơ môi trường quốc tế, những chuyến công tác sang chảnh, được đào tạo bài bản, chuyên môn xịn xò. Rồi từ từ những điều đó cũng đến, mà tôi không có một "kế hoạch phát triển" nào cả.

Tôi vận hành theo điều mình hướng đến, và hết sức e ngại đối với các loại "kế hoạch phát triển". Và tôi cũng trải qua những hoang mang khi mình không thể làm một kế hoạch phát triển nào.

Người ta nói chỉ cần mình biết rõ điều mình mong muốn, vũ trụ tự khắc sẽ ủng hộ chúng ta. Vũ trụ là vũ trụ bên trong và vũ trụ bên ngoài. Một khi đã rõ muốn đi hướng nào, vũ trụ bên trong sẽ điều khiển toàn bộ mọi quyết định, từ những lựa chọn nhỏ nhất. Vũ trụ bên ngoài là một điều bí ẩn, và chúng ta là một thành phần ở trong đó. Nhưng thay vì cố giải thích, thôi thì mình trust the process. Có những thứ vượt xa, và luôn đúng.

Nhìn lại quý 1

SỰ KIỆN

Tháng 1: 

- Đi làm nửa tháng, nửa tháng nghỉ. 

- Một tuần sau, có mặt ở Đà Lạt để tham gia khoá thiền. Lúc mới đến, Đà Lạt rất lạnh. Nhưng từ ngày thứ hai trở đi, trời ấm dần. Đến ngày thứ tư, cây hoa đào bên sườn dốc bung nở. Rồi những cây kế bên cũng nở.

- Thiền sư của chúng tôi trông vẫn trẻ, vẫn ăn 1 bữa mỗi ngày trước 12 giờ trưa, và vẫn kín lịch. Tôi mà ăn ít được vậy thì đỡ biết bao.

- Lúc đó là trước Tết, ai cũng bận rộn nên chúng tôi không có nhiều người. Mỗi người được ở một phòng riêng, lại còn được giặt quần áo dùm nữa nên chẳng khác nào một chuyến nghỉ dưỡng miễn phí tại thành phố cao nguyên.

Tháng 2:

- “Xuống núi” và đi chơi tiếp đến tận 25 tết. Phải về vì xe cộ bắt đầu đông đúc.

- Ngạc nhiên thú vị vì Đà Lạt nhiều hoa đào đến vậy. Sắm liền 2 bộ áo dài. Năm nay bà con chơi lụa tơ tằm chứ không chơi gấm nữa. Và nhiều tà nhiều lớp. Nhờ vậy mà có thể chụp được hình giữa cái lạnh mùa tết.

- Mừng cho Nha Trang. Lần trước đến là lúc vừa hết dịch, vắng vẻ. Đoàn chúng tôi 500 đứa là coi như đi đâu cũng gặp đoàn mình. Năm nay thì khách Nha Trang rất đầy. Vô mấy cửa hàng bán quà mang về mới thấy VN có rất nhiều sản phẩm địa phương mà bình thường mình ít khi mua. Thấy khách Nga mua ầm ầm nên cũng mua vài hộp cao sao vàng kỷ niệm thời thơ ấu.

- Mừng cho Đại Nội Huế. Thấy giá vé cũng không rẻ mà khách du lịch cũng đông. Trải nghiệm tham quan chụp hình cũng văn minh hiện đại. Lần trước đi đại nội là lâu lắm rồi, chắc 20 năm.

- Hồi mấy năm trước mừng cho Đà Nẵng rồi nên nay không mừng nữa.

- Ăn Tết. Mừng cho quê mình nay rất nhiều hoa, nhiều đồ ăn và nhiều chỗ chụp hình.

- Bắt đầu 1 chiếc blog mới.

- Quen vài người bạn mới.

Tháng 3:

- Sau 2 tháng không động đậy cơ bắp (hy vọng lỏng ra được chút ít) thì tháng 3 bắt đầu vươn vai và đi tập lại và đăng ký mới, một loạt những bộ môn nhằm linh hoạt khớp xương.

- Đồng thời bắt đầu chương trình giảm đường, ngủ sớm dậy sớm.

- Đọc được vài cuốn sách về lịch sử và về các thiền sư (sư phụ của sư phụ và truy ngược lên 5 đời).

- Ăn tết hồi giáo (ké).

- Đi lớp doanh nghiệp với khách hàng quen thuộc.

- Khởi động chương trình trao đổi coaching trong cộng đồng.

- Họp nhóm Bức Tranh Cuộc Đời với nhóm bạn cùng tiến, thấy mấy em nhỏ đã làm được quá trời thứ trong 3 tháng qua, giật mình choàng tỉnh, mình mới ăn tết xong thôi mà.

ĐIỀU CÒN ĐỌNG LẠI

- Đang viral trên mạng là chuyện tình của thiền sư và công chúa kiếp trước, diễn ra lúc tôi đang tập bài Nữ Nhi Tình, là nhạc phim khúc Đường Tăng vượt ải mỹ nhân ở vương quốc nữ giới. Tự nhiên nghĩ, thầy mà từ chối thì buồn, giống như nữ vương. Còn thầy mà tới luôn thì… tè le như cô công chúa. Sao cửa nào cũng bế tắc quá, không có lối ra. Hay là thôi mình đừng có toan tính convert ai hết.

- Chuyện này cũng làm tôi nhớ lại cách đây ít năm, rõ là tôi có ghi vào trong bucket list của mình là muốn làm vườn thiền vào một lúc nào đó trong tương lai. Lúc đó tôi đã nghĩ rằng mình cần đi tìm một minh sư để dẫn thiền. Mặc dù tôi không có ý định convert ai hết, nhưng giờ tôi nhận ra: tìm minh sư khó dữ. Tự mình dẫn thiền luôn còn có chút ánh sáng hơn. 

- "Giang sơn dễ đổi bản tính khó dời" nhưng muốn dời cũng dời được. Khó dời là bởi vì bản tánh là tâm ý, nó rất là khó nắm bắt, và nó cứ vậy hoài không bắt được nó nên không sửa được. Nhưng có một con đường, dựa vào quy luật "thân tâm tương ứng". Nghĩa là mặc dù tâm nó thoăn thoắt không bắt được nhưng nó luôn có biểu hiện trên thân, kiểu như giận thì căng, thích thì rần rần... Căng, rần rần thì có thể nắm bắt được. Nó là mạch máu, là khí, là tế bào... vật lý. Nó tạo ra dòng năng lượng lên xuống, xáo trộn, theo cùng một kiểu, rồi mình phản ứng theo nó cùng một kiểu ấy, gây ra cái tánh tình, hễ đụng chuyện như vậy là sẽ hành xử như vậy. Muốn đổi tánh thì mình break khúc này ra, một là ổn định năng lượng, hai tỉnh táo không cuốn theo nó, thì cái tánh nó bớt đi, bớt đi.

- Đời rộng hơn khi chấp nhận mình dở. Do nhãn hiệu "học sinh giỏi" được dán lên một thời gian dài nên bị ghiền, làm gì cũng muốn làm giỏi, cái nào nhắm giỏi không nổi thì thôi khỏi, không làm, hoặc là cái nào thích thì cắm đầu làm cho giỏi cho bằng được. Nhưng mà những thứ mình giỏi thì đâu có nhiều. Giờ quen dần với chuyện làm "học sinh dở" rồi, nên có thể làm nhiều thứ hơn, một giám đốc dở, một thiền sinh dở, một đầu bếp dở, một học sinh dở, một người viết dở. Thấy đời giãn nở ra và nhẹ hơn nửa gánh.

- Rất nhiều sự đời nó không có nhị nguyên như toán học. Do thích học toán và logic nên quen lối suy nghĩ nếu đúng thì không sai, nếu hướng nội thì không hướng ngoại, nếu không phải nam thì là nữ, nếu không thích thì là ghét. Nhưng nhiều sự việc nó không phải là bên này hay bên kia, mà là nó nằm ở đâu trên 1 dải. Một người có thể hướng ngoại 51% và hướng nội 49%, cũng được gọi là hướng ngoại nhưng không thể nào giống như người hướng ngoại 99% và hướng nội 1%, trong khi đó đứa hướng ngoại 51% với đứa hướng nội 51% thì không khác nhau là mấy. Một người nam tính không có nghĩa là không có nữ tính, mà là bao nhiêu % nam tính và bao nhiêu % nữ tính. Nên thôi thì mình bỏ cái game dán nhãn người này là người tốt hay người xấu đi, nhiều khi hoài không biết dán cái nhãn nào cho đúng.

- Rảnh rỗi sinh nông nổi. Tại vì tay chân thì có thể rảnh chứ đầu óc thì không. Nó mà ngừng suy nghĩ thì cũng "có chuyện" chẳng khác nào tim ngừng đập, phổi ngừng thở và máu ngừng lưu thông. Bởi nó nhai nhai hoài nên phải kiếm những điều thiện lành để cho nó ăn, cho nó nhai, cho nó suy nghĩ, chứ rảnh thì nó sinh ra cái gì, ai mà biết được.

DỰ ĐỊNH SẮP TỚI

- Duy trì việc dậy sớm. Sau nhiều năm nói mãi nói mãi về việc dậy sớm thì bây giờ mới làm được có 1 tuần. Để ủng hộ chính mình, tôi đã đăng ký một lớp học online vào sáng sớm.

- Tôi muốn giảm 4 kilo. Tôi vẫn nhớ thời đó bước chân của mình nhẹ nhàng hơn bây giờ. Cần phải quay lại cái thời ít ăn ngọt, ít ăn đến no nê, ít ăn đêm, ít ghiền trà sữa....

- Đọc mớ sách đã mua, và nhớ đừng mua thêm sách mới nha.

- Nghỉ lễ (chứ không phải chơi lễ).

- Học bài thi đàng hoàng. (Đúng rồi, lớn rồi đừng có thi rớt như thời trẻ trâu.)

(Từ từ có gì nữa sẽ ghi lại tiếp.)

Lỡ rồi phanh không kịp

 

Buổi trưa, tôi luộc 1 đĩa đầy ghẹ bày lên bàn.

Đây là bữa trưa của tôi.

Ông kia thường không ăn ghẹ, vì lười lột vỏ. Nhưng nay thấy ngon quá, nên bưng cái tô đến xin. Ý là xin, nhưng mà nhờ lột sẵn á.

Tôi bảo ổng: Mấy con ghẹ này nhỏ híu hà, lột lâu lắm. Ông muốn ăn thì bữa sau ông đi mua ghẹ bự đi, rồi tôi lột cho.

Haha. Nhưng mà đó là câu trả lời mà tôi đã nghĩ ra trong lúc ngồi vừa ăn năn vừa ăn ghẹ.

Tại vì khi ổng đến xin, tôi đã chẳng hề nói vậy. Tôi đã trợn mắt lên và nói: "Khồng!!!"

Rồi ổng buồn bã đi kiếm cái khác ăn. Tôi vừa gặm mấy con ghẹ vừa hỏi mình: Sao mình sừng sộ vậy ta?

Uhm, thật ra thì tôi biết cái pattern này.

Về lý thuyết mà nói, thì cảm xúc tạo ra hành động. Tôi hét lên như vậy vì tôi thấy khó chịu. Chứ nếu không thì tôi đã nói được cái câu thông minh kia rồi.

Nhưng thật ra trước khi cảm xúc xuất hiện, nó còn có 1 tầng trước đó nữa, đó là sự diễn giải. Nếu tôi diễn giải là "lão này đang cần giúp đỡ", hẳn là cảm xúc của tôi sẽ khác hơn so với sự diễn giải rằng "lão này muốn ăn mà không muốn lăn vào bếp, thậm chí đã nấu xong rồi còn không muốn động tay".

Quan trọng là cái diễn giải nào đến nhanh hơn thì nó cướp diễn đàn. Vì sao nó đến nhanh hơn? Vì nó nằm sẵn ở đó rồi. Vì sao nó nằm sẵn ở đó? Thì là vì tôi đã ghim chứ sao.

Như vậy thứ tự diễn ra là:

1. nghe thấy, nhìn thấy

2. hiểu ý người ta nói (theo cách của mình)

3. diễn giải nó (cũng theo cách của mình luôn)

4. cảm xúc dâng lên

5. phun ra lời nói

Người luyện EQ, người tu tâm dưỡng tánh thì luyện ở khúc nào? 

Quan trọng là ở bước số 3, là nơi ta dễ bị sập hầm nhất. Tại vì ta thông minh, nhanh nhẹn, nên luôn có sẵn một diễn giải nào đó có thể nhảy ra cướp diễn đàn trong chớp mắt.

Và cần chèn thêm một bước nữa, trước khi phun châu nhả ngọc, đó là dừng lại và đếm. Người ta nói cảm xúc con người có thể biến đổi trong vòng 6 giây, còn mình bắt đầu tập từ 1 giây thôi, rồi lên 3 giây, rồi từ từ tính tiếp.

Nên bây giờ có 6 bước:

1. nghe thấy, nhìn thấy (luyện mắt luyện tai cho chuẩn)

2. hiểu ý người ta nói (từ ngữ, ngữ điệu, điệu bộ)

3. diễn giải nó (để ý các định kiến của mình)

4. cảm xúc dâng lên (quan sát để biết mình có đang lên cơn điên không)

5. đếm 1, 2, 3, suy xét, lựa chọn

6. lời nói và hành động bớt "nghiệp", ý là ác nghiệp đó.

Số 4 và 5 là trọng tâm của thiền, rèn luyện sự quân bình, bình thản trước những cảm xúc bên trong nội tâm của chính mình.

Không có "tôi" thì không có "chúng ta"

 

Tuần rồi, chúng tôi làm một ngày training cho các cấp lãnh đạo của một ngân hàng nổi tiếng nọ.

Ngân hàng này to, nhân viên nhiều, nên chúng tôi làm rất nhiều đợt cho cùng một nội dung. 

Rồi tôi thuộc lòng luôn.

Triết lý của chương trình này là mỗi người cần kết nối lại với "tôi" để hiểu "tôi" hơn, từ đó cảm nhận được sự trân trọng với những trải nghiệm đã qua, cảm nhận sức mạnh nội tại và biết cách phát huy bản thân.

Trên con đường trưởng thành từ bé đến lớn, từ một người được nuôi nấng đến khi trở thành trụ cột gia đình, từ một người nhân viên học việc cho đến khi trở thành sếp... chúng ta đã học cách "biết mình, biết người". Trách nhiệm và nghệ thuật đối nhân xử thế đã tôi luyện chúng ta thành những người biết nghĩ cho người khác, biết phát huy người khác, biết hy sinh vì người khác.

Nhưng, guồng quay công việc và cuộc sống có lẽ đã làm chúng ta nghiêng về "người khác" nhiều hơn, và trong một thời gian dài. Nhất là khi công ty, tổ chức đã luôn luôn có chương trình hành động, chúng ta theo đó mà làm, từ sớm tinh mơ đến tối mịt.

Và rồi "tôi" bị lãng quên. Không có thời gian cho "tôi" nữa, nhiều khi không biết "tôi" muốn gì trên cuộc đời này, với "tôi" đâu là điều có ý nghĩa, đâu là hạnh phúc.

Tổ chức nào cũng muốn phát huy con người, muốn từng cá nhân có động lực tự thân, có mục tiêu cá nhân  thuận với mục tiêu công việc. 

Nếu "tôi" càng mờ dần, nó sẽ yếu dần, giống như ngọn đèn ngày càng leo loét, rồi vụt tắt. Đó là burnout, đó là nghỉ việc. Càng nghiêm trọng hơn nếu điều này cũng diễn ra trong cuộc sống, người ta không còn niềm vui sống, không còn sức sống. Vật lý gọi là hết pin. Teen gọi là sập nguồn. Ông bà gọi là hết nguyên khí.

Sạc pin từ những điều đơn giản.

- Ăn. Người căng thẳng thường không thiết gì ăn uống. Vậy là ta đã quá mệt mỏi rồi. Ăn ngon là bản năng, không cần cố gắng hay uống thuốc kích thèm ăn. Chỉ cần ta bớt làm cho mình mệt.

- Ngủ. Khi bận rộn, chúng ta luôn cắt xén vào trong giấc ngủ của mình. Thậm chí còn luyện để ngủ ít lại. Nhưng cơ thể ít khi bị lừa, những gì ta mượn, nó vẫn nhớ và ghi sổ. Đến một lúc nó sẽ đình công.

- Thở. Chúng ta thường nói "làm không kịp thở". Đúng vậy, khi căng thẳng, chúng ta nín thở, thở gấp gáp, thở không nổi...

Dành thời gian cho nhiêu đây trước đã, rồi mình nói chuyện sau về những chuyện "tâm linh" hơn.

Tam giác của một người lãnh đạo trưởng thành

Khi nói về lãnh đạo, trước hết phải nói đến kỹ năng. Kỹ năng giao tiếp. Kỹ năng truyền cảm hứng. Kỹ năng ra quyết định. Kỹ năng quản lý đội nhóm. Kỹ năng quản lý bản thân....

Rồi sau đó: kỹ năng chỉ là một phần của câu chuyện.

Đằng sau đó còn hai yếu tố sâu hơn: tố chất và phẩm chất. Ba yếu tố này có thể hình dung như ba đỉnh của một tam giác của một người lãnh đạo trưởng thành.

Tố chất lãnh đạo

Tố chất lãnh đạo là thiên hướng khiến một người sẵn sàng bước lên khi cần. Trong một tình huống hỗn loạn, có người sẽ chờ xem chuyện gì xảy ra. Có người lại bước lên để tổ chức lại mọi thứ.

Những tố chất này có thể bao gồm: sự chủ động, khả năng nhìn thấy bức tranh lớn, sự dũng cảm khi đưa ra quyết định, khả năng ảnh hưởng đến người khác...

Tố chất giống như hạt giống của khả năng dẫn dắt. Nhưng hạt giống chỉ có ý nghĩa và phát huy khi nó được nuôi dưỡng trong một môi trường phù hợp.

Và ta bắt đầu nói đến: Phẩm chất

Phẩm chất lãnh đạo

Nếu tố chất nói về khả năng dẫn dắt, thì phẩm chất nói về nhân cách của người dẫn dắt.

Phẩm chất lãnh đạo thể hiện qua những giá trị như: chính trực, công bằng, khiêm tốn, trách nhiệm, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.

Đây có thể chính là con đường để một người trở thành lãnh đạo.

Bởi vì kỹ năng là thứ có thể học. Tố chất dường như là sẵn có. Nhưng phẩm chất vừa là thứ có thể học, vừa có thể trở thành bản chất nếu trải qua trui rèn.

Giá trị của một con người, phẩm chất đạo đức của một con người là thứ được "nấu chảy" và tôi luyện ở bên trong con người đó, là nơi mà các chương trình đào tạo kỹ năng không thể chạm tới. Một người có thể "có" hoặc "không có" một phẩm chất ngay từ đầu, nhưng điều đó không phải là vĩnh viễn.

Khi chiếc kiềng chỉ có 2 chân

Tố chất + Kỹ năng nhưng thiếu Phẩm chất → người lãnh đạo có thể rất giỏi, nhưng dễ trở nên nguy hiểm.

Phẩm chất + Kỹ năng nhưng thiếu Tố chất → người tốt, đáng tin, nhưng khó đứng ra dẫn dắt.

Tố chất + Phẩm chất nhưng thiếu Kỹ năng → lãnh đạo đúng, nhưng chưa hiệu quả.

Tôi rất đồng ý nhất trí với ai đó nói rằng thà không hiệu quả còn hơn nguy hiểm. Vì thế phẩm chất hẳn là quan trọng. Và quan trọng hơn, chúng ta khó tạo ra phẩm chất cho một người, mà chỉ có thể là từ chính người đó. Chúng ta chỉ có thể làm mọi thứ trong giới hạn một cách nghiêm túc nhất có thể: làm gương, kể chuyện, răn đe, động viên....

Còn lại thì... Có lẽ chúng ta nên dành thời gian để nấu chảy và đúc kết nên phẩm chất của chính mình.

Ăn chậm là một năng lực

Không ai nói như vậy cả, nhất là má tôi.

Nhà đông anh chị em. Ăn cơm chung nên rửa chén chung một lượt, mỗi bữa có một đứa phụ trách rửa chén. Đứa đó luôn là tôi, vì tôi luôn ăn xong sau cùng.

Ông anh tôi thắc mắc:

- Bộ mày nhai riêng từng hột cơm hả?

- Đâu có - Một ông khác quả quyết, vì ông này đã quan sát kỹ - Nó đâu có nhai. Khi nào nó nhớ ra thì nó nhai một cái, rồi nó lại ngồi lơ lơ đâu đâu đó tiếp.

Má tôi có lần không kìm được khẩu khí đang lên, má tuôn ra một tràng, đại ý là, mọi người đi hết rồi, má đã đi quét nhà, cho heo ăn, tắm rửa xong, quay lại thấy tôi vẫn còn ngồi ăn!?

Chị gái tôi cười thương cảm, "Ăn sau lao đao rửa chén."

Ba tôi thấy tôi rửa chén miết cũng tội mà thôi cũng kệ.

Khi các anh các chị lớn lên rồi có người yêu đến chơi, tôi được giới thiệu là chuyên gia rửa chén trong nhà. Lý do tại sao thì cũng không cần giải thích, bởi vì ai cũng biết cái câu ăn sau thì lao đao rửa chén.

Sau này, công việc mùa màng của cả nhà nhẹ nhàng hơn, các ông các bà trở thành kỹ sư nhà giáo hết nên cuối tuần có thời gian xem ti vi. Có chương trình sức khoẻ thường hay phát trên đài, đối tượng là những người hơi hơi có tuổi, cần chăm sóc bản thân hơn là suốt ngày đâm đầu đi cày bừa như mấy đứa trẻ (thì tụi nó cũng có thời gian xem ti vi đâu).

Bác sĩ nói là phải ăn chậm. Kể cả rụng hết răng không nhai được thì cũng dành thời gian lừa qua lừa lại trong miệng cho nó thấm nước bọt rồi mới nuốt.

Thật ngạc nhiên là cả nhà tôi không làm được. Có mấy giây trước khi nuốt cũng không làm được!? Như bà chị tôi, nấu một tô mì, lấy cái đũa vít đưa vô miệng. Mà sợi mì thì sợi này dính vô sợi kia, nên cứ là phăng hết luôn rồi mới buông cái tô xuống. One shot. Kiểu không dừng lại được ấy.

Bởi. Ăn chậm cũng là một năng lực mà.

Sinh ra ở vạch đích

 

Vạch đích của người này là vạch xuất phát của người kia.

---

Chuyện kể rằng,

Một chàng doanh nhân trẻ, sau một thời gian dài làm việc bận rộn, đã tới bờ biển bên làng chài nghỉ ngơi.

Một ngày nọ, anh bắt gặp một ông lão đánh cá chèo con thuyền nhỏ cập bờ, bên trong thuyền có vài con cá lớn. Chàng doanh nhân khen cá tươi ngon và hỏi ông lão mất bao lâu để bắt được chỗ cá này.

“Chỉ mất một lúc thôi”—ông đánh cá trả lời.

“Tại sao ông không ở lại trên biển lâu hơn để bắt thêm cá?”—chàng doanh nhân hỏi.

“Tôi đã có đủ để đáp ứng nhu cầu cấp thiết của gia đình tôi rồi”—ông đánh cá đáp.

“Nhưng vậy, ông làm gì với thời gian còn lại trong ngày?”—chàng doanh nhân hỏi tiếp.

Ông lão đánh cá nói: “Tôi ngủ muộn, câu cá một chút, chơi với con, đi dạo với vợ, vào trong làng làm chút rượu và chơi guitar với bạn bè. Tôi có một cuộc sống đủ đầy và bận rộn”.

Anh chàng doanh nhân lớn tiếng: “Tôi có bằng Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, tôi có thể giúp ông. Ông nên dành thời gian đánh cá nhiều hơn và lấy tiền bán cá đầu tư đóng một con thuyền lớn. Với tiền lãi kiếm được từ con thuyền này, ông có thể mua thêm vài con thuyền nữa, rồi sau này ông sẽ có thể sở hữu cả một đội tàu thuyền. Thay vì bán cá cho thương lái, ông có thể bán ngay cho đại lý, rồi sau này ông mở một cơ sở cá đóng hộp riêng. Với chu trình khép kín này, ông sẽ nắm quyền kiểm soát từ nguyên liệu, sản xuất, đến phân phối sản phẩm. Ông cũng cần phải rời làng chài nhỏ này để lên thành phố lớn phát triển đế chế kinh doanh của mình”.

Ông lão đánh cá hỏi: “Nhưng, sẽ phải mất bao lâu để làm được những việc đó?”

“Từ 15 tới 20 năm”—chàng doanh nhân đáp.

“Rồi sau đó thì sao?”—ông lão đánh cá hỏi.

Chàng doanh nhân cười trả lời: “Sau đó là phần tuyệt nhất. Khi được thời điểm, ông sẽ đưa doanh nghiệp của mình lên sàn chứng khoán và bán cổ phiếu của mình ra thị trường. Ông sẽ trở nên vô cùng giàu có, ông sẽ kiếm được hàng triệu đô la!”

“Triệu đô—rồi sau đó thì sao?”—ông lão đánh cá lại hỏi.

Chàng doanh nhân đáp: “Rồi sau đó ông sẽ về hưu. Rồi ông sẽ chuyển về ở một làng chài nhỏ, ngủ muộn, câu cá một chút, chơi với con, đi dạo với vợ, vào trong làng làm chút rượu và chơi guitar với bạn bè…”

---

Tôi thì không sinh ra ở làng chài rồi nên đàng nào thì để mua được nhà ven biển tôi cũng cần tiền. Nhất là bây giờ nhà nước quản lý bờ biển nữa nên hẳn là không dễ để có nhà ven biển.

Nhưng thật ra thì tôi sinh ra ở miền quê, không khí trong lành, nhiều cây, ít tiếng ồn. Tôi có thể ngủ muộn, làm vườn một chút, chơi với con, đi dạo với chồng, vào trong làng làm chút rượu (hay là trà sữa) và chơi guitar với bạn bè.

Nhưng câu hỏi ở đây là, nếu bạn sinh ra ở làng chài (hay làng quê như tôi) thì bạn có tận hưởng cuộc sống kiểu vậy không, hay là cuộc đời cứ phải là đi rồi mới trở về. 

Bạn không định sống 80 năm lặp lại như vậy đó chứ? 

Mình có thể ở vạch đích của cuộc đời người khác, nhưng với cuộc đời của mình thì vẫn ở vạch xuất phát.

Nhưng nếu ta chọn ở lại vì nó làm mình hạnh phúc, thì vẫn được thôi.

Vì cuộc đời là trải nghiệm. Trải nghiệm gì ở đâu lúc nào cũng đều okela cả, miễn vui.

CON VỊT ĐẦU ĐÀN

Nhà ông bà tôi luôn luôn có bầy vịt.

Người ta thường nói "chậm như vịt", hoặc là "tin vịt", hoặc là "hai người đàn bà với một con vịt là thành cái chợ".

Bởi vì cộng đồng vịt nói chung là không kỷ cương pháp quyền như một bầy sói hay một bầy sư tử. 

Con vịt đầu đàn không giống con sói đầu đàn. Thậm chí người ta còn không nhận ra là đàn vịt cũng có con đầu đàn. Không sức mạnh. Không uy quyền. Không tiếng gầm khiến cả bầy im lặng.

Con vịt đầu đàn nó không như vậy. Nó không gầm. Không khẳng định vị trí. Không làm người phân xử. Và cũng không là độc nhất, chúng nó có thể thay phiên nhau.

Con vịt đầu đàn là con có ý tưởng, bây giờ muốn đi đâu. Khi nó muốn đi, nó sẽ nhóng cao cổ lên, kêu cạp cạp để gây chú ý, rồi nó sẽ bước đi, đầu vẫn ngẩng cao hướng về nơi đó, và tiếp tục kêu cạp cạp để kêu gọi cả đàn. Rồi nó sẽ chậm lại để ý coi cái hội này có đi theo không. Nếu cả hội còn đang mải mê săn mồi chưa muốn đi, thì thôi, nó sẽ quay lại, chơi tiếp. Không có gì phải căng thẳng. 

Nếu có vài con đi theo, thì đàn vịt chắc chắn sẽ đi. Chúng không bao giờ cãi nhau hay là chia phe kiểu ai đi thì đi ai ở thì ở.

Đám này cũng không phải "ngu như vịt". Có lần tôi lùa chúng nó từ ngoài vườn về nhà, mà đi hơi gần với mảnh ruộng nhà chú tôi. Có vài con nhóng cổ lên nhìn. Và y rằng, ngày hôm sau là thấy chúng đã lén lén kéo ra đó quần thảo.

Con vịt đầu đàn không phải là duy nhất, mà là có vài con trong đàn thường xuyên có ý tưởng, và có một năng lượng để rủ rê cả đàn. Và quan trọng, nó phải bước đi đầu tiên. Và nó cũng xem cả đàn hưởng ứng ra sao rồi mới bước tiếp.

Không cần phô trương sức mạnh, nhưng phải khoẻ mạnh.

Những con vịt thường xuyên dẫn đoàn là những con khoẻ mạnh phổng phao đẹp mã, cổ nó nhóng cao, mắt nó linh hoạt, và chân cẳng thì oai vệ mà không cần chứng tỏ. Những con yếu hơn thì bận rộn kiếm cho đủ ăn, còn đâu mà nghĩ đến chuyện dẫn đoàn. Thôi cứ đi theo cho chắc, với một sự tin tưởng phó thác hoàn toàn.

Muốn đi đâu phải có ý tưởng.

Tôi thường ngạc nhiên với đám cá trong con rạch, mỗi khi trời mưa dầm, nước ngập lai láng là chúng nó sẽ lên bờ và di chuyển đến một cái ao nào đó. Và chúng nó không bao giờ đi sai, bao giờ cũng hướng đến một cái ao, chứ không đi nhầm vô nồi, trừ phi bị phát hiện trên đường đi.

Tôi cho rằng bọn vịt cũng có bản năng như thế, nhưng chúng nó còn có thêm mắt quan sát, có tai nghe và có não (không ai chê não vịt kiểu như chê não cá vàng). Vì thế mà chúng nó luôn luôn có ý tưởng. Chúng nó không bao giờ ở một nơi trong một ngày mà không đi đâu.

Muốn dẫn đoàn thì phải demo.

Demo ở đây là: bước, bước đi mấy bạn, nào nào nào. Chỉ vậy thôi nhưng thần thái và sự tự tin thì phải có. Và vì nó đi, cả đàn mới muốn đi, hoặc là dám đi.

Tự nhiên và không áp lực

Làm vịt đầu đàn không có lương cao, không có quyền cầm cân nẩy mực, không phải chiến đấu bảo vệ đàn. Nên công việc khá là thú vị, việc nhẹ không lương.

Có ý tưởng là một việc thú vị.

Đi theo ý tưởng là một việc thú vị.

Có bạn bè người thân đi cùng là hạnh phúc.

Không áp đặt, không khiến đồng đội phụ thuộc là tự do.

Làm điều đúng với mình (và đoàn của mình)

Người ta nói muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì đi cùng nhau. Đoàn này thì không bao giờ đi một mình, vì vậy mà trở thành "chậm như vịt". Đồng ý.

Người ta nói nhao nhao như bầy vịt, cũng đúng luôn, vì chúng nó không có đại ca. Chấp nhận.

Nhưng mưu cầu cuộc sống thì có. Biết đâu còn biết mưu cầu hạnh phúc nữa.